Op Hawaï is de grootste natuurramp uit de geschiedenis van het eiland aan de gang. Intussen zijn meer dan 50 doden geteld, honderden mensen zijn vermist en grote delen van het eiland Maui zijn in de as gelegd. Hoe komt het dat een normaal gezien nat en tropisch eiland getroffen wordt door zo’n hevige en dodelijke natuurbranden?
Flitsdroogte, felle wind en houten huizen: waarom de branden op Hawaï zo hevig en dodelijk zijn
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Wat is de oorzaak van de natuurbranden?
Op verschillende plaatsen op Maui ontstonden dinsdag natuurbranden. De exacte oorzaak wordt nog onderzocht, maar het is al een tijd erg droog op Hawaï.
Het Amerikaanse droogtebestrijdingscentrum categoriseerde 80 procent van de Hawaïaanse eilanden afgelopen week als ‘abnormaal droog’.
Ten gevolge van de klimaatverandering valt er een stuk minder regen dan een eeuw geleden, berekenden wetenschappers. Maui is een klassiek nat en tropisch eiland, maar vooral sinds 2008 is er opvallend meer droogte op de Hawaïaanse eilanden.
"Ik sta er versteld van dat er zo'n stevige natuurbranden zijn op Hawaï", zegt natuurbrandexpert Sander Veraverbeke (VU Amsterdam). "In landen met een klimaat als dat van Griekenland en Canada zijn we dat gewoon, Hawaï is veel vochtiger en tropisch. Maar overal ter wereld zie je dat extreem weer ten gevolge van de klimaatopwarming toeneemt. En zien we dus ook branden op minder voor de hand liggende plaatsen."
Hawaï wordt op dit moment geconfronteerd met een zogenoemde flitsdroogte. “Die ontstaat wanneer het heel snel heel erg droog wordt. Als regen uitblijft en het warm is, zuigt de atmosfeer veel vocht uit de grond en de planten. De kans dat ze vuur vatten is veel groter”, legt hydroloog Ventak Lakshmi uit aan persagentschap AP.
In die droge omstandigheden kan de kleinste vonk aanleiding geven tot brand. En daarin speelt ook de vegetatie een rol. Nieuwe invasieve grassoorten, die eigenlijk niet op Hawaï thuishoren maar steeds meer terrein winnen, zijn de ideale brandstof.
Hoe kon het vuur zich zo snel verspreiden?
Het vuur verspreidt zich snel door de droge natuur aangewakkerd door de stevige wind die er staat, tot wel 100 km/u. De combinatie van orkaan Dora enkele honderden kilometers ten zuiden van Hawaï en een hogedrukgebied ten noorden van de eilandengroep leidden tot “sterke en gevaarlijke windsnelheden”, waarschuwde het lokale meteorologische instituut.
Eerder deze maand braken er al natuurbranden uit, maar bij gebrek aan wind geraakten die toen relatief eenvoudig geblust.
"De afgelopen dagen was er op Hawaï sprake van wat wetenschappers "fire weather" noemen. Een mix van onder meer droog weer, veel wind, lage luchtvochtigheid zijn jammer genoeg de perfecte cocktail voor branden", legt Veraverbeke uit.
Specifieke omstandigheden nabij de zwaar getroffen stad Lahaina zorgen dat de branden zich daar sneller verspreiden. De regio grenst aan een steile bergketen, waar de wind over gewaaid komt. De windsnelheid neemt toe in de richting van de stad en de wind wordt warmer en droger. Op die manier verspreidt het vuur zich nog sneller over de uitgedroogde vegetatie.
Hoe komt het dat er zoveel slachtoffers zijn?
De dodentol staat voorlopig op 55, honderden mensen zijn nog vermist. Bijna 15.000 bewoners en toeristen verlieten ondertussen het eiland, maar de hoge snelheid waarmee de brand zich verspreidde, gaf velen geen kans om nog aan de vlammenzee te ontsnappen.
Inwoners spreken over “apocalyptische omstandigheden”. “We zagen de rook opdoemen in de verte en anderhalf uur later was ons huis afgebrand” getuigt een slachtoffer bij CNN. “Toen het brandalarm afging was het al te laat om nog met mijn auto te vluchten”, zegt een andere inwoner van Maui. Sommigen doken in zee om aan de vlammen te ontsnappen.
Vooral de kuststad Lahaina is zwaar getroffen. Volgens de gouverneur van Hawaï Josh Green is die zo goed als volledig afgebrand: “Het is alsof de stad gebombardeerd is.” De brand sloeg van de natuur over naar de stad. De vele houten huizen in het 18e-eeuwse historische centrum en verouderde infrastructuur maakt de voormalige hoofdstad van Hawaï kwetsbaar voor vuur.
"De brand moet heel intens geweest zijn. Vaak zie je dat natuurbranden aan kracht verliezen eens ze in bewoond gebied komen omdat huizen en wegen het vuur afremmen. Maar hier was dat duidelijk niet het geval", zegt Veraverbeke.
Is het gevaar geweken?
De branden zijn nog niet volledig geblust, maar zijn grotendeels onder controle. 80 procent van de brand rond Lahaina is bedwongen en de brandweer maakt naar eigen zeggen grote vorderingen bij het blussen van twee andere branden op het eiland.
De hulpverlening komt moeilijk op gang omdat in grote delen van het eiland de stroom is uitgevallen. Inwoners lokaliseren en contacteren verloopt daardoor traag. Het afgelegen Hawaï heeft maar een beperkt aantal brandweerlui en andere hulpverleners. De ziekenhuizen worden overspoeld met patiënten die kampen met brandwonden. Ondertussen is extra hulp vanuit andere Amerikaanse staten onderweg.
