Mysteries van Vlaanderen: kan de laatste wens van de kasteelheer van Beauvoorde nog in vervulling gaan? (slot)

Toen Arthur Merghelynck Kasteel Beauvoorde kocht, was dat net op tijd om het bouwvallige geheel van de sloop te redden. Met zijn grote passie voor oudheidkunde restaureerde hij de bestaande gebouwen, liet hij verdwenen delen heropbouwen en zelfs enkele constructies toevoegen, zoals een kapel. 

Hij spaarde kosten noch moeite om het kasteel zoveel mogelijk te restaureren en in te richten zoals hij dacht dat het er uitzag in de 17e eeuw. Een erfenis die hij na zijn dood schenkt aan de Belgische staat. In zijn testament eist Merghelynck wel dat het kasteel behouden blijft zoals hij het achterlaat bij zijn dood. Erfgoedorganisatie Herita wil die wens respecteren, maar weet dat dit geen eenvoudige opdracht is. 

Het kasteel onderging na de dood van Merghelynck heel wat veranderingen. Tijdens WO II bijvoorbeeld werd het kasteel bezet door het Duitse leger, in de jaren nadien vond de Academie voor Nederlandse Taal en Letterkunde (KANTL) er onderdak. Meubelen en kunstwerken werden in bewaring gegeven en werden niet teruggebracht. De kamers kregen een andere inrichting... Enkel een inventaris die gemaakt is kort na de dood van Arthur Merghelynck kan een correct beeld geven van het interieur dat hij naliet. 

Tijdens onze zoektocht krijgen we hulp van luisteraars die “vergeten” meubelen en objecten uit het kasteel weten staan of bezitten. We vinden foto’s van het interieur van Kasteel Beauvoorde in het archief van de familie de Bethune uit 1889.

Belangrijke bronnen, maar we willen nog meer details om het interieur weer in te richten zoals het was bij het overlijden van Merghelynck. Op de zolder van het oude schoolgebouwtje in Wulveringem, tussen allerlei opgeslagen spullen uit het kasteel, halen we uit een doos met documenten een boedelbeschrijving uit 1926.

Een heel interessante bron en veelbelovend, want in die beschrijving wordt verwezen naar een gelijkaardige inventaris van 4 februari 1909, opgemaakt door notaris Honoré Vermast. Een boedelbeschrijving dus opgemaakt een half jaar na het overlijden van Mergherlynck. Maar waar kunnen we deze inventaris vinden?  

Misschien ligt de oplossing wel in Brussel? Heel zijn leven houdt Arthur Merghelynck zich immers bezig met familiegeschiedenis en genealogie. Hij legt een gigantische verzameling aan van genealogische handschriften, notities en kopieën van heel veel documenten uit de archieven van Ieper, Veurne, enz. Daarnaast vonden ook verzamelingen van grafschriften, historische kronieken en allerlei oude familiepapieren die hij had verzameld een plaats in zijn fonds. 

Hij schrijft alles over, inventariseert alles en schenkt dit werk aan de Koninklijke Bibliotheek in Brussel. Merghelynck mogen we misschien wel de redder van het stamboomonderzoek noemen, zeker te weten dat een groot deel van het stadsarchief in Ieper tijdens WO I verwoest werd. Mensen uit Ieper en omstreken die vandaag aan stamboomonderzoek doen, kunnen zich dus alleen nog maar beroepen op het archief van Merghelynck. 

Spijtig, maar ook in dat archief vinden we geen persoonlijke documenten terug over Kasteel Beauvoorde. Wel kregen we een tip van Ann Kelders van de Koninklijke Bibliotheek in Brussel: "Misschien vinden jullie bij de Academie voor Taal- en Letterkunde (KANTL) in Gent wel nog persoonlijke documenten van Merghelynck terug, tenslotte kregen zij Kasteel Beauvoorde permanent ter beschikking na het overlijden van de kasteelvrouw, in 1941."

Elke organisatie die zichzelf respecteert, legt een archief aan. We nemen contact op met de KANTL en inderdaad ze hebben alle documenten bewaard die op het beheer van het kasteel betrekking hebben. Die documenten zullen vermoedelijk van na 1945 dateren en ons wellicht niet verder helpen, maar het loont toch de moeite om een kijkje in dat archief te nemen. Je weet maar nooit.

Bij de KANTL treffen we meer dan 20 archiefdozen aan, vol met documenten die betrekking hebben op Kasteel Beauvoorde. En er is een beknopte inventaris:

Zou dat de inventaris zijn waarnaar verwezen wordt in de boedelbeschrijving van 1926 (die we in Beauvoorde op zolder gevonden hebben)?

In doos 01/14, map 59 treffen we een aantal brieven en inderdaad dé boedelbeschrijving die op 4 februari werd opgemaakt. Kamer per kamer wordt in deze inventaris beschreven welke meubels, schilderijen en andere objecten er zich bevonden en hoeveel ze waard waren. De beschrijvingen zijn behoorlijk nauwkeurig. In combinatie met de foto’s uit het archief van de Stichting de Bethune en de foto’s uit het boek dat Merghelynck zelf over het kasteel publiceerde, zal Herita na de restauratie van het kasteel de kamers opnieuw kunnen inrichten op de manier zoals Merghelynck ze achterliet bij zijn overlijden.

Zeker de schilderijen zijn goed beschreven, die kunnen ze alvast opnieuw in hun oorspronkelijke kamer ophangen. Maar er zijn ook zaken verdwenen. We zien dat iemand (van de KANTL) op een later moment in de inventaris aantekeningen heeft aangebracht en bij verschillende objecten “manque” of “ontbreekt” heeft genoteerd. Zo bvb. 6 kandelaars uit de 17e eeuw, een portret van een dame uit de tijd van Lodewijk XIV, een gotische tafel uit eikenhout, enz.

Erfgoedorganisatie Herita is blij met deze vondst, maar ook met de inventaris uit 1926 die gevonden werd op zolder en met de foto’s uit het archief de Bethune. Herita kan nu aan de slag om dit allemaal te bestuderen en aan de restauratie grondig verder te werken. Het resultaat krijgt het grote publiek in 2025 te zien én uiteindelijk gaat de laatste wens van Arthur Merghelynck dan toch in vervulling.

Heb je toevallig op zolder of in de kelder nog een meubel of een voorwerp staan uit Kasteel Beauvoorde, dan laat Véronique Lambert van Herita  weten dat je je stuk niet in alle haast terug naar het kasteel moet brengen: "We zijn al blij te weten waar ze staan en dat we er eventueel foto's van kunnen nemen, maar we houden geen heksenjacht. Mochten mensen hun stukken toch willen verkopen of nalaten aan ons, dan zijn we daar heel blij mee."