Vanaf vandaag wordt een deel van de korte gevangenisstraffen echt uitgevoerd. Wie een celstraf van 3 jaar of minder kreeg, zag tot nu toe in de praktijk zelden de binnenkant van een gevangenis. Daar moet nu deels verandering in komen. Al is de vraag of dat zal lukken, met de overbevolking in de gevangenissen.
Veroordeeld tot een korte straf? Dan moet je vanaf vandaag ook echt naar de gevangenis
Philip Heymans
Gepubliceerd:
Het was al een keer uitgesteld, maar vandaag wordt een eerste stap genomen om ook korte gevangenisstraffen uit te voeren. Wie tot nu toe een gevangenisstraf van 3 jaar of minder kreeg, kon die straf automatisch uitzitten met een enkelband. Onder de zes maanden bleef je meestal helemaal onbestraft. Volgens advocaat.be , de vereniging van Vlaamse advocaten, leidde dat ertoe dat sommige rechters bewust straffen van 37 maanden uitspraken (3 jaar + 1 maand), om zeker te zijn dat de veroordeelde toch even in de gevangenis zou belanden.
Dat moet nu dus veranderen. Wie tot een korte straf veroordeeld wordt, komt nu onder de bevoegdheid van de strafuitvoeringsrechter. Het zal dus niet langer de gevangenisdirectie zijn die beslist op welke manier een straf moet worden uitgezeten, wel een rechter. De nieuwe regeling geldt wel alleen voor straffen die vanaf vandaag definitief worden uitgesproken. Alle straffen tot en met gisteren vallen dus nog onder het oude systeem.
"Vijftig jaar geleden is men begonnen om korte straffen systematisch niet uit te voeren", zegt minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD). "Maar dat heeft de overbevolking van de gevangenissen niet tegengehouden, en er is straffeloosheid ontstaan. Het is nochtans een fundament van justitie: als een rechter een straf uitspreekt, dan moet die ook worden uitgevoerd. Op die manier willen we het vertrouwen van de mensen in justitie herstellen."
Hoe zal dat in de praktijk gaan?
Als je tot een gevangenisstraf wordt veroordeeld, en nog niet in de gevangenis zit, krijg je na je veroordeling een brief van het openbaar ministerie, om te zeggen dat je je binnen de vijf werkdagen bij de gevangenis moet melden. Een derde van de straf moet je sowieso uitzitten. Vanaf dan kun je vragen om voorwaardelijk vrij te komen. Zes maanden voor die datum kun je ook al een enkelband of beperkte detentie vragen (daarbij kun je overdag de gevangenis verlaten, maar moet je er 's nachts gaan slapen).
De overheidsdienst Justitie geeft een voorbeeld: stel dat je bent veroordeeld tot 27 maanden cel. Dan kan de strafuitvoeringsrechter na 9 maanden (een derde van de straf) beslissen dat je voorwaardelijk vrij komt. Zes maanden eerder mag je een enkelband of beperkte detentie vragen. In de praktijk zit je dus minstens drie maanden effectief in de gevangenis.
In sommige gevallen zullen mensen toch meteen weer naar huis mogen gaan, nadat ze zich bij de gevangenis hebben gemeld. Omdat ze al in voorhechtenis hebben gezeten bijvoorbeeld. Of omdat ze tot minder dan 18 maanden zijn veroordeeld, en dus al meteen in aanmerking komen voor een enkelband. Dat zal alleen kunnen voor mensen die niet veroordeeld zijn voor seksuele of terroristische misdrijven en die niet geradicaliseerd zijn.
Is er wel plaats voor al die nieuwe gevangenen?
De Belgische gevangenissen zijn al jaren overbevolkt. Gisteren zaten er 10.919 mensen opgesloten, terwijl er plaats is voor 9.679. Dat zijn er dus meer dan 1.000 te veel. Als ook de korte straffen worden uitgevoerd, komen er ongetwijfeld nog meer gevangenen bij. Om dat op te vangen, kondigde minister Van Quickenborne (Open VLD) aan dat er detentiehuizen zouden komen, waar enkele tientallen mensen met een korte straf worden opgesloten. Op termijn moeten die 720 extra plaatsen opleveren. Deze maand gaat een eerste detentiehuis open in Kortrijk, later volgen er nog in Vorst en in Ninove. Maar dat kan nog wel even duren.
Robby De Kaey van de socialistische cipiersvakbond heeft daar vragen bij: "Als die detentiehuizen er niet zijn, komen mensen met korte straffen in de klassieke gevangenissen terecht, en daar staat het water al aan de lippen. Op korte termijn zie ik daar nu geen oplossing. Er gaan wel nieuwe gevangenissen open in Dendermonde en Haren, maar we hebben daar ook nog personeel voor nodig."
Om te vermijden dat de overbevolking te veel uit de hand loopt, wordt het nieuwe systeem voorlopig alleen van kracht voor straffen tussen 2 en 3 jaar. In september 2023 volgen in principe de straffen van minder dan 2 jaar. Minister Van Quickenborne gaat er ook van uit dat de nieuwe maatregel op termijn net zorgt voor een daling van het aantal gevangenen, omdat rechters kortere straffen zullen uitspreken, en omdat de korte straffen een afschrikkend effect kunnen hebben.
