De gespannen situatie tussen Zweden en Irak dreigt volledig uit de hand te lopen nu Irak de Zweedse ambassadeur heeft bevolen om het land te verlaten. Het is de laatste ontwikkeling in een reeks van twistpunten en harde woorden tussen de twee landen. De hele situatie lijkt het gevolg van de provocaties van één man: Salwan Momika, een Iraakse vluchteling die nu in Zweden verblijft.
Van kwaad naar erger: hoe één man de relatie tussen Irak en Zweden stevig op de proef stelt
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
De Zweedse ambassadeur in Irak moet zo snel mogelijk het land verlaten. Dat eist de Iraakse overheid. Een mogelijke nieuwe Koranverbranding in de Zweedse hoofdstad Stockholm vormde daarbij de symbolische druppel.
In de Iraakse hoofdstad Bagdad bestormde een woedende massa de Zweedse ambassade en er werd brandgesticht. Op het moment van de bestorming was het diplomatieke personeel al geëvacueerd.
Opvallend: één man lijkt de storm alleen maar aan te wakkeren. Salwan Momika, een Iraakse vluchteling die op asiel wacht in Zweden. Wie is die man? En wat velen zich ook afvragen, wat heeft hij hierbij te winnen?
Machtsstrijd tussen milities
Momika duikt voor het eerst op in Zweden in 2018. Drie jaar later, in april 2021, krijgt hij een tijdelijke vluchtelingenstatus toegekend. Daardoor kan hij voor drie jaar in Zweden blijven, tot april 2024. In afwachting van de goedkeuring van zijn asielaanvraag leeft hij in de kleine gemeenschap Järna, ten zuiden van de hoofdstad. Naarmate de deadline nadert, slinkt ook de kans dat Momika een verblijfsvergunning zal krijgen waarmee hij in Zweden kan blijven.
Terugkeren naar Irak is voor Momika geen optie. Hij was in 2017 immers de leider van een gewapende militie die deel uitmaakte van de Syrische Uniepartij, een seculiere politieke partij die de belangen van de Assyrische minderheid behartigde. De militie wordt beschuldigd van verschillende oorlogsmisdaden.
Momika raakte verwikkeld in een machtsstrijd met Rayan al-Kaldani, het hoofd van een andere christelijke militie. Door die strijd was hij uiteindelijk gedwongen om het land te verlaten.
"Atheïst en verlicht politicus"
Sinds zijn aankomst in Zweden spreekt de man openlijk zijn ongenoegen uit over de islam. Dat maakt hem in zijn thuisland niet echt geliefd. Momika voegt trouwens daad bij woord: hij wordt lid van de Zweedse Democraten, een rechtse en ultranationalistische groep, en organiseert de ene na de andere controversiële actie. Op Facebook noemt hij zichzelf een atheïst en verlicht politicus, denker en auteur.
Op 28 juni verbrandde Momika voor de grootste moskee van Zweden de Koran, het heilige boek van de moslims. Die actie kon op niet veel sympathie rekenen in de Arabische wereld en in Turkije. De koranverbranding weerhield de Turkse president Erdogan er immers een tijdlang van om de toetreding van Zweden tot de NAVO goed te keuren. Uiteindelijk kreeg het land de Turkse steun wel. Maar door de nieuwe acties van Momika dreigt nu opnieuw een diplomatieke crisis, dit keer met Irak.
Want bijna een maand na de eerste koranverbranding dreigde Momika met een nieuwe editie. Dreigde, want uiteindelijk deed hij dat niet. Wel verscheurde hij een exemplaar van de Koran en veegde hij zijn voeten met een afbeelding van de Iraakse vlag en beelden van twee prominente sjiitische geestelijke leiders. Dat deed hij voor de Iraakse ambassade. Een duidelijke provocatie, vindt de Iraakse overheid, die zich mateloos ergert aan de vele acties van de man.
Diplomatieke getouwtrek
In Irak willen ze Momika trouwens graag berechten voor zijn provocatieve acties. Zweden wil de Iraakse vluchteling echter niet uitleveren, aangezien die berechting voor Momika hoogstwaarschijnlijk de dood betekent. Toch zit ook de Zweedse overheid verveeld met de kwestie, omdat de situatie al heel wat diplomatiek getrouwtrek heeft veroorzaakt.
Zweden verleent telkens de toestemming voor de provocatieve acties van Momika, omdat het land de vrijheid van meningsuiting respecteert. Irak kan zich daar niet in vinden. "Het verlenen van toestemming onder het voorwendsel van vrijheid van meningsuiting wordt gezien als provocerend en in strijd met internationale verdragen en normen, die respect voor religies en overtuigingen benadrukken", aldus het kantoor van de Iraakse premier.
De Iraakse regering heeft wel de aanval op de Zweedse ambassade veroordeeld en belooft een onderzoek. Het lot van Salwan Momika blijft voorlopig onduidelijk. De kans bestaat dat Zweden ook toekomstige provocatieve acties zal toelaten, maar niet langer zal instaan voor de bescherming van de man.
