Grote opkomst voor toelatingsexamen arts, want meer studenten mogen starten: "Schokeffect voor universiteiten"

Met 4.563 waren ze, de kandidaat-artsen die vandaag een toegangsticket probeerden te scoren voor de opleiding geneeskunde. Wie wil starten aan de opleiding moet niet alleen slagen voor het toelatingsexamen, maar ook zo hoog mogelijk scoren, want enkel de 1.600 best gerangschikten mogen starten.

Dat zijn er ruim een kwart meer dan vorig jaar, toen het startquotum nog op 1.276 geslaagden lag. Een stijging die vermoedelijk ook tot extra kandidaten geleid heeft, want het aantal inschrijvingen overschreed voor het eerst sinds de coronacrisis de kaap van de 5.000.

De toename is des te opvallender aangezien sinds 2020 leerlingen uit het vijfde jaar secundair onderwijs ontraden wordt om deel te nemen aan de toelatingsexamens, omdat zij niet aan de opleiding kunnen starten. Gezien zij voorheen een kwart van de deelnemers uitmaakten, ligt het aantal dit jaar ook hoger dan de aantallen vóór 2020.

Nog forser is de stijging bij het toelatingsexamen tandheelkunde, dat morgen plaatsvindt. Met 1.512 kandidaten zijn er daar bijna 300 inschrijvingen meer dan vorig jaar. Het aantal deelnemers wordt allicht een record sinds de hervorming van de toelatingsexamens in 2018. Ook hier speelt een stijging van het startquotum voor de opleiding: van 180 naar 230 studenten.

Zoals elk jaar zijn er ook kandidaten die ingeschreven zijn voor beide examens. Dit jaar zijn dat er 954. Zij moeten op voorhand aangeven welke opleiding hun voorkeur geniet.

De examens worden vandaag en morgen georganiseerd op 72 locaties verspreid over Vlaanderen en Brussel. De resultaten worden op 17 juli bekendgemaakt.

"Ik ben blij dat er zo veel scholieren kiezen voor deze opleiding, want er is absoluut nood aan extra artsen om de tekorten en zorgnoden op te vangen", zegt Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA).

Van een gebrek aan huisartsen in bepaalde regio's tot lange wachttijden bij specialisten als tandartsen, dermatologen, oogartsen of zelfs kinderartsen: de sector waarschuwt al enkele jaren voor structurele tekorten. Die zullen bovendien nog toenemen door pensionering van heel wat oudere artsen.

Eind vorig jaar besliste de Vlaamse regering daarom al om de startquota voor de opleidingen geneeskunde en tandheelkunde gevoelig op te trekken, iets waarvoor de federale overheid een jaar eerder al het licht op groen had gezet. Maar er speelt nog iets: decennialange spanningen met de Franstalige gemeenschap.

Dat zit zo. Het artsenquotum wordt opgelegd door de federale overheid op basis van een advies van de federale Planningscommissie, die bepaalt hoeveel kandidaat-artsen er nodig zijn in ons land. Die commissie beslist ook hoeveel RIZIV-nummers er jaarlijks beschikbaar zijn voor afgestudeerde artsen.

Maar in Franstalig België werden die beperkingen decennialang niet gerespecteerd, met een overschot aan artsen tot gevolg.

Pas vorig jaar kwam de Franse gemeenschap overeen met federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) om ook in Franstalig België een ingangsexamen in te voeren voor de opleiding geneeskunde. In ruil kregen alle geneeskundestudenten - dus ook diegenen die op overschot waren - een RIZIV-nummer, en dus de garantie dat ze hun beroep kunnen uitoefenen.

Het gevolg was echter dat de RIZIV-nummers voortaan niet langer verdeeld zouden zijn volgens een 60-40-verhouding, overeenkomstig met de verhouding van de bevolkingsaantallen in beide gemeenschappen. De federale planningscommissie schoof nu een 55-45-verdeling naar voren, iets waar de Vlaamse overheid zich tegen verzette.

Het compromis: federaal minister Vandenbroucke stelde voor dat Vlaanderen in september toch 60 procent van het totale vooropgestelde aantal artsen laat starten. Het startquotum landde zo uiteindelijk op 1.600, bijna een kwart meer dan vorig jaar.

Heel wat meer studenten die in september van start gaan dus. Kunnen de universiteiten die allemaal opvangen? "Het nieuwe quotum is vastgelegd in overleg met de universiteiten, want zij moeten natuurlijk een voldoende kwalitatieve opleiding kunnen garanderen", verzekert minister van Onderwijs Ben Weyts.

Toch is er bij de faculteiten geneeskunde bezorgdheid te horen over de praktische organisatie. Een "schokeffect", zo noemt professor Piet Hoebeke, decaan van de faculteit geneeskunde aan de UGent, de plotse instroom van een kwart meer studenten.

Het meest acuut is de nood aan een nieuwe aula. "Op basis van gemiddelden van vroeger vermoeden dat we zo'n 600 nieuwe studenten zullen aantrekken, waar we normaal rond de 350 à 400 zaten", zegt Hoebeke. "Tel daarbij nog de tandartsstudenten, die vaak samen lessen hebben, en heb je al snel een plek nodig waar zo'n 750 man in kan."

Maar de uitdagingen gaan verder. "De capaciteit van onze opleiding is hier eigenlijk niet op voorzien", aldus Hoebeke. "Het aantal praktijkassistenten voor onze communicatie- en vaardigheidstrainingen gaan we bijna moeten verdubbelen, de uren en plaatsen van de practica moeten worden uitgebreid, en op termijn gaan we veel meer stageplaatsen nodig hebben."

Ook aan de KU Leuven is het alle hens aan dek. Vooral voor de opleiding tandarts wordt het niet evident, zegt decaan Paul Herijgers. "Dat zijn heel intensieve opleidingen. Die studenten moeten bijna een-op-een begeleid worden qua praktische vaardigheden en bij de eerste stappen in de kliniek. Dat vergt heel wat extra inzet."

Ben Weyts maakte al eenmalig 15 miljoen euro extra vrij om de overgang te verteren. Een goede zaak, zeggen de universiteiten. "Maar vanaf nu zal het quotum jaarlijks hoger liggen, dus het is belangrijk dat er ook doorlopend extra middelen komen om in kwaliteitsvolle opleidingen te kunnen blijven voorzien", aldus Herijgers.

Professor Dirk Devroey, decaan van de faculteit Geneeskunde aan de VUB, benadrukt vooral blij te zijn met de optrekking van de startquota. "Deze toekomstige artsen zijn absoluut nodig om de zorg te garanderen en patiëntenstops en wachttijden te beperken. Als VUB hebben we nog wel wat groeimarge. We willen graag onze verantwoordelijkheid nemen en bijkomende opleidingscapaciteit hiervoor voorzien."

Maar voor Hoebeke (UGent) is de toename vooral te abrupt en te groot. "Het is een hele organisatie voor een grote schok op korte termijn waarvan niet gegarandeerd is dat we die op lange termijn nodig zullen hebben."

"We spreken nu over studenten die afstuderen over zes jaar, die dan nog minstens drie jaar verdere opleiding moeten krijgen voor ze in de praktijk komen. Dus dit artsenquotum zal pas over tien jaar actief zijn. Tegen dan hebben we misschien al een hele andere wereld en hele andere noden."

"De capaciteit van het aantal artsen dat nodig is, fluctueert", aldus Hoebeke. "Stel dat we over drie jaar maar 800 studenten meer hebben, dan zitten we met een overschot. Dus het wordt een hele uitdaging om dit in elkaar te puzzelen."