De Croo op zoek naar een voorzitter voor Open VLD: Van Quickenborne? De Block? Of toch een verrassing?

De nieuwe Open VLD-voorzitter moet in de eerste plaats goed kunnen samenwerken met premier De Croo. Hij heeft de voorzitterskwestie naar zich toegetrokken, op zoek naar iemand met wie hij tot aan de verkiezingen een tandem kan vormen.

"Een schoothondje is oneerbiedig uitgedrukt, maar als de premier de leidende kracht is dan moet je je daarnaar schikken", beschreef Lachaert vorige week de vacature voor zijn opvolger. 

Samen moeten ze in aanloop naar de verkiezingen van volgend jaar de liberale ideologie van de partij én de verwezenlijkingen van Vivaldi in de verf zetten. Die moeilijke combinatie is wat Lachaert deed opstappen.

Hij kon naar eigen zeggen niet tegelijkertijd zijn donkerblauwe liberale waarden verdedigen en met de verwezenlijkingen van de Vivaldi-coalitie naar de kiezer trekken. Al hoeft dat evenwicht niet zo moeilijk te zijn als Lachaert doet uitschijnen, vinden ze binnen de partij. "We praten ons die onmogelijke spreidstand ook zelf aan", klinkt het bij een parlementslid. 

"Je moet op zoek naar iemand met ervaring die de meubelen kan redden, al staan die meubelen wel al in brand", zegt Noël Slangen, columnist en in het verleden algemeen directeur van de partij. “Geloofwaardigheid is dus cruciaal. Niet iemand die zijn positie nog moet zoeken en zich profileert door zich af te zetten tegen de regeringen waar Open VLD in zetelt.” 

De Croo wil hoe dan ook met één duidelijke boodschap naar de kiezer trekken. "Er zal geen plaats zijn voor echte liberale accenten met een soort topambtenaar van De Croo aan het hoofd van onze partij" vreest een lid van het partijbureau. 

Ondanks de dienende rol, vereist de functie iemand die zelf zijn of haar mannetje kan staan. "Het moet iemand robuust zijn, iemand die echt naast de premier kan staan", zegt een gewezen liberale minister.

De nieuwe voorzitter zal verkiezingsdebatten moeten voeren met Conner Rousseau (Vooruit) en Bart De Wever (N-VA) en in de campagne vermijden dat de partij nog verder wegzakt dan de 8,3 procent die de laatste peiling aangaf. Ook volgens Slangen is stevig in de schoenen staan een functievereiste: "Een marionet is geen goed idee. Als De Croo iemand expliciet aanstelt om het eigen regeringsbeleid te verdedigen, dan kan die dat niet geloofwaardig doen."

Termen als "transitievoorzitter", "overgangsfiguur" en "tussenpaus" vallen geregeld, al zal de nieuwe voorzitter zo goed als zeker anderhalf jaar aan de top van de partij staan. Tot de lokale verkiezingen volgend najaar. “Een jaar is al een eeuwigheid in de politiek, er kan zoveel gebeuren dat de rol van die voorzitter helemaal kan veranderen”, waarschuwt Slangen.  

Niemand heeft zich voorlopig openlijk kandidaat gesteld. Wie durft de leiding nemen van een partij in crisis, een woord dat binnen Open VLD zelf niet geschuwd wordt? Ondertussen circuleren wel verschillende namen.

De huidige vicevoorzitters, en dus de eersten in lijn na Lachaert, zijn Jasper Pillen en Stephanie D’Hose. Ze zijn weinig bekend bij het grote publiek, maar zouden wel een duidelijk signaal van verjonging en vernieuwing zijn. Net als Tom Ongena, voormalig partijwoordvoerder en nu lid van het Vlaams Parlement. 

"Een nog radicalere keuze voor verandering zou bijvoorbeeld Maurits Vande Reyde (Vlaams Parlementslid) of Vincent Stuer zijn", zegt Slangen. Die laatste kwam in "De ochtend" alvast aanzetten met enkele actiepunten waarop een nieuwe voorzitter moet focussen. Al ziet hij zichzelf niet meteen als kandidaat. Slangen: "Ik denk niet dat ze het risico gaan nemen om die toch meer uitgesproken profielen aan het hoofd van de partij te zetten."

Als het gaat om mensen met jaren ervaring, vallen binnen de partij namen als Patrick Dewael, Bart Tommelein en Maggie De Block. De voormalige minister van Volksgezondheid gaf donderdag zelf aan "geen kandidaat te zijn." Ook de naam van Gents burgemeester Mathias De Clercq weerklinkt. Zijn stadsbestuur bestaat uit dezelfde partijen als de Vivaldi-coalitie en hij zou dus ideologisch geschikt zijn om de federale regering volop te verdedigen. 

De naam die het vaakst naar voren wordt geschoven is die van minister van Justitie Vincent Van Quickenborne. De Kortrijkzaan heeft 25 jaar aan politieke ervaring en is vicepremier. "Die keuze zou het voordeel van duidelijkheid hebben", aldus Slangen. "Dan trek je naar de kiezer met het project De Croo-Van Quickenborne en zet je voluit in op de campagne vanuit wat de regering de afgelopen jaren gedaan heeft."

Van Quickenborne moet dan wel afstand doen van zijn ministerpost, en wijst zelf met onder meer een nieuw strafwetboek steevast op al het werk dat komend jaar nog op de plank ligt. Hij zou de functie van partijvoorzitter wel kunnen combineren met die van Kortrijks burgemeester.

Binnen de partij schuiven sommigen de piste naar voor om in dat geval Alexia Bertrand minister van Justitie te maken en iemand nieuw te lanceren als staatssecretaris van Begroting, de huidige rol van Bertrand.  

Dat De Croo de voorzitterskwestie helemaal naar zich toetrekt, stoot op onbegrip. Vlaams Parlementslid Els Ampe pleitte openlijk voor echte voorzittersverkiezingen, die zouden dan in september plaatsvinden.

Het partijbestuur, waarin de belangrijkste mensen van de partij donderdag samenkwamen, vond zo een lange periode zonder voorzitter op minder dan een jaar van de verkiezingen geen goed idee en gaf De Croo als ondervoorzitter van de partij de opdracht om op zoek te gaan naar een voorzitter. 

Vooral op lokaal niveau wekt dat veel ongenoegen op. De gewone Open VLD-leden en lokale mandatarissen zoals burgemeesters en schepenen zijn buitenspel gezet, klinkt het daar.

Bij klassieke voorzittersverkiezingen hebben alle leden een stem en kunnen ze kiezen tussen kandidaten, in de huidige gang van zaken hebben ze voorlopig geen inspraak. Verschillende lokale afdelingen denken na over hoe ze actie kunnen ondernemen om hun ontevredenheid te uiten. 

Velen kijken daarvoor ook naar jongerenafdeling Jong VLD, die regelmatig kritiek uit op de moederpartij. De jongerenpartij heeft op dit moment zelf geen voorzitter, Philippe Nys stapte twee weken geleden op, en het merendeel van het kernbestuur werkt op kabinetten of binnen de partij. De kans lijkt klein dat ze nog wat meer zout in de wonde zullen strooien door openlijk kritiek te leveren op de gang van zaken.  

Het gebrek aan inspraak valt niet zozeer De Croo, maar wel Lachaert te verwijten, vinden bronnen binnen de partij. Dat hij "de vlucht vooruit nam" zonder een plan om opvolging te voorzien wordt beschreven als "amateuristisch". 

Iedereen beseft dat de leden op één of andere manier betrokken moeten zijn bij de verkiezing van een nieuwe voorzitter. Mogelijks kan een bekrachtiging van een naar voor geschoven voorzitter op een ledencongres soelaas bieden.

Slangen wijst ook op het bestaan van de partijraad, een orgaan naast het partijbestuur en het partijbureau. "In de raad zetelen vertegenwoordigers van alle niveaus, van de regeringsleden tot regiovoorzitters en burgemeesters. Ze kunnen die betrekken bij het proces. Het zal hoe dan ook cruciaal zijn om de nieuwe voorzitter de nodige legitimiteit te geven. Los van het vertrek van Lachaert kan de hele nasleep ervan nog meer schade berokkenen als ze het niet goed aanpakken." 

Wanneer De Croo met nieuws zal komen over een nieuwe voorzitter is niet precies duidelijk. Het wekelijkse partijbureau, waar de belangrijkste mensen van de partij in zetelen, van morgen gaat niet door.