Fertiliteitsarts Herman Tournaye voorstander van afschaffen anonieme spermadonors: "Anonimiteit valt toch niet meer te garanderen"

Een jonge vrouw heeft vandaag via de rechtbank verkregen dat een man, die haar vermoedelijke biologische vader is, een DNA-test moet laten uitvoeren. De vrouw is verwekt via anonieme spermadonatie en vond de man via een zoektocht in DNA-databanken. Ze hoopt dat met het vonnis een duidelijk signaal aan de maatschappij en de politiek wordt gestuurd dat een wettelijk verbod op donoranonimiteit niet langer kan uitgesteld worden.

Herman Tournaye, diensthoofd van het centrum Reproductieve Geneeskunde aan het UZ Brussel, houdt er een dubbel gevoel aan over. “Ik was deels wel, deels niet verrast toen ik het nieuws hoorde”, zegt hij in “De wereld vandaag” op Radio 1. “Enerzijds staat het een beetje haaks op de wetgeving die anonimiteit inschrijft en het beroepsgeheim, anderzijds die je in landen rondom ons dat zulke zaken eveneens bij rechtbanken worden aangekaart.”

“Vraag is: is anoniem donorschap nog van deze tijd?” Tournaye vermoedt dat het een praktijk is die langzaam maar zeker zal uitsterven. “Niet alleen is er de – vaak terechte – vraag van sommige donorkinderen, we zien ook een evolutie in wensouders die steeds meer een probleem hebben met de beperkingen van anonimiteit en inspraak willen.”

Daarvoor moeten ze momenteel beroep doen op donoren uit het buitenland, meestal Denemarken. “Daar kan een kind vanaf 18 jaar bij de spermabank aankloppen om een DNA-test te doen die de anonimiteit doorbreekt.”

De vrouw die via de rechtbank DNA van haar vermoedelijke biologische vader kan verkrijgen, kwam de man op het spoor via commerciële DNA-databanken. Dat rijst de vraag of anonimiteit überhaupt nog van deze tijd is. Het is alvast niet meer gegarandeerd, aldus Tournaye. “Al is het ook niet héél simpel om via zo’n databank iemand terug te vinden. Ik ken de zaak niet, maar het feit dat er naar een DNA-test gevraagd wordt via een rechtbank, toont aan dat je zekerheid alleen maar kan krijgen via een directe matching.”

Tournaye vindt het niet onlogisch dat anoniem donorschap op de schop gaat. “Niet alleen omdat je de anonimiteit niet meer kan garanderen, maar ook omdat je je kan afvragen of het nog van deze tijd is. In veel landen rondom ons zijn identificeerbare donoren al de regel of op zijn minst mogelijk.”

“De mooiste oplossing is een wetgeving die stilaan een einde maakt aan anoniem donorschap en van identificeerbare de standaard maakt”, vindt hij. Ook pleit hij ervoor dat internetdonoren, die nu buiten spermabanken om donoren, op die manier reguliere donoren kunnen worden. “In het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld zijn zulke internetdonoren al verplicht om onderhoudsgeld te betalen. Dat heb je niet aan de hand als je via een spermabank donor bent.”

Tournaye is zich ervan bewust dat zo’n nieuwe wetgeving het aantal donoren flink kan terugschroeven. “Discussies, zoals nu met deze zaak, zijn niet voordelig voor het aantal donoren dat bij een spermabank aanklopt. Zij gaan grotendeels uit van anonimiteit en willen verder geen rol spelen in het leven van eventuele nakomelingen.”

Studies tonen ook aan dat mannen die vandaag actief zijn als anonieme donoren, grotendeels zouden afhaken. “In het Verenigd Koninkrijk is anonimiteit al meer dan twintig jaar afgeschaft, en daar zie je nu toch een tekort. Mettertijd zal de mentaliteit wel veranderen en zal zich dat stilaan oplossen, maar toch trager dan we zouden willen.”

Of een nieuwe wetgeving ook met terugwerkende kracht in werking moet treden, vindt hij een lastige zaak. “Donoren zijn een donorschap aangegaan met een aantal voorwaarden. Het is een juridische kwestie waar ik mij moeilijk over kan uitspreken.”