Een jonge vrouw heeft via de rechtbank verkregen dat een man die haar vermoedelijke biologische vader is, een DNA-test moet laten uitvoeren. De vrouw is verwekt via anonieme spermadonatie. Ze vond de man via een zoektocht in DNA-databanken. "Ik wilde geen anoniem kind zijn", getuigt de vrouw anoniem aan VRT NWS. De rechter heeft haar verzoek ingewilligd. De uitspraak kan gevolgen hebben voor de wetgeving.
Rechter dwingt vermoedelijke spermadonor tot DNA-test op vraag van donorkind: "Ik wilde geen anoniem kind zijn"
De jonge vrouw, die intussen 30 is, ontdekte op haar 18e dat ze een donorkind is. Dat was het begin van een moeilijke zoektocht en veel vragen.
De ouders van de jonge vrouw waren indertijd geholpen door een fertiliteitskliniek in Brugge. Daar was hen op het hart gedrukt dat ze de behandeling geheim moesten houden, zowel voor de familie als voor de kinderen. De vrouw nam contact op met het centrum, maar kreeg geen informatie. "Ik werd aangemaand mijn vragen te parkeren. Ik zou nooit kunnen achterhalen wie mijn biologische vader is."
"Ik wou geen anoniem kind meer zijn"
"Ik ben gezond. Ik heb een mooie job, die ik met veel passie en gedrevenheid doe. Ik heb een liefdevolle familie en fantastisch lieve vrienden. Allemaal dingen waar ik dankbaar om ben. Maar sinds ik weet dat ik een donorkind ben, nestelde dat thema, die blinde vlek in mijn identiteit, zich vooraan in mijn gedachten en die existentiële vragen zorgden voor veel onrust. Ik heb vaak geprobeerd om er geen aandacht meer aan te schenken, maar de vragen bleven me achtervolgen."
"Het is niet zo dat ik abnormaal veel belang hecht aan genetica. De banden die ik heb met familie en vrienden zijn enorm waardevol voor mij. Maar onnoemelijk veel situaties in mijn leven blijven me herinneren aan het donorkind-zijn, bijvoorbeeld toen ik zelf moeder werd en specifieke kenmerken van mijn kinderen nergens kon thuisbrengen, terwijl ik daar voortdurend vragen over kreeg."
"Ook het onrecht van het ‘niet mogen weten’ zorgde ervoor dat ik het niet kon laten rusten. Na vele jaren van verwoede pogingen om te verwerken en te parkeren, heb ik besloten om mijn biologische vader te vinden: ik wou geen anoniem kind meer zijn."
Wie zoekt, die vindt
De evolutie van de DNA-databanken opende voor de vrouw nieuwe mogelijkheden.
"Ik heb een speekselstaal met mijn DNA opgestuurd naar verschillende internationale DNA-databanken zoals MyHeritage. Een DNA-match met een achternicht bracht de bal aan het rollen. Doordat ik de stamboom van mijn moeder ken, wist ik dat dit een verwantschap aan vaderszijde moest zijn. Ik heb mij in het zoekwerk laten bijstaan door een vriendin, die zelf ook donorkind is en zich heeft bijgeschoold tot genetisch genealoog. Door de stambomen van de sterkste DNA-matches uit te bouwen en te zoeken naar gemeenschappelijke voorouders, konden we uiteindelijk met vrij hoge waarschijnlijkheid een man aanduiden als mijn vermoedelijke biologische vader."
"Weinig mensen zijn zich ervan bewust dat hun eigen DNA een visitekaartje is naar een groot aantal genetische verwanten. Ook fertiliteitsklinieken zijn hier vandaag nog steeds niet transparant over, hoewel ze natuurlijk perfect op de hoogte zijn van de huidige technologische mogelijkheden. Ik vind dat zij moreel verplicht zijn om hun klanten – zowel de wensouders als de donoren – hier correct over te informeren."
Naar de rechtbank
De jonge vrouw had haar vermoedelijke donor gevonden, maar 100% zekerheid gaf dat niet. Daar is ook een DNA-test voor nodig.
"Het genetische onderzoek wees dan wel in zijn richting, maar zo’n onderzoek maakt ook gebruik van officiële documenten zoals geboorteaktes en die kunnen altijd fouten bevatten. Om absoluut zeker te zijn dat de gevonden man mijn biologische vader is, heb ik een rechtstreeks vergelijkende DNA-test met hem nodig."
"Ik ben niet uit op een erfenis of op een blijvende band met hem. Ik wil enkel mijn jarenlange existentiële vraagstuk beantwoord zien. Ik vind dat zowel de donor als ikzelf slachtoffer zijn van de doofpotpraktijken die zo typerend zijn voor anonieme donatie en waarbij geen rekening gehouden is met de langetermijngevolgen." "Ik probeer me in te leven in zijn angsten en zijn onbegrip over de situatie waarin hij beland is. Geen van ons beiden heeft ervoor gekozen om op deze manier in elkaars leven te verschijnen. Ik vind het dan ook jammer dat het bemiddelingsproces via het Afstammingscentrum niet gelukt is, omdat ook hij daar op psychosociale ondersteuning had kunnen rekenen. Voor mijn eigen verwerkingsproces heb ik die rechtstreekse DNA-test wel absoluut nodig."
Maatschappelijke gevolgen
De rechter heeft nu beslist dat de vermoedelijke donor een DNA-test moet laten uitvoeren. De vrouw hoopt dat die uitspraak ook maatschappelijke gevolgen zal hebben.
"Het vonnis van de rechter is een duidelijk signaal aan de maatschappij en de politiek dat een wettelijk verbod op donoranonimiteit niet langer kan uitgesteld worden. De rechter heeft nu erkend dat ook donorkinderen het basisrecht hebben om te weten van wie ze biologisch afstammen. Dit recht hoort dan ook verankerd te zitten in de wet", vindt de vrouw.
“De wet moet bovendien een kader voorzien waarbinnen afstammingsvragen van donorkinderen op een menselijke manier beantwoord kunnen worden, met respect en zorg voor alle betrokken partijen. Sinds enkele jaren kunnen zoekende donorkinderen wel terecht in het Afstammingscentrum, waar ze tenminste al erkend worden in hun vragen. Ook voor mij heeft dat enorm veel betekend. Maar donoren terugvinden wanneer hun gegevens doelbewust ontoegankelijk zijn gemaakt, is en blijft een hachelijke onderneming.”
"Voor personen die door andere omstandigheden hun biologische ouders niet kennen, kan men vaak veel begrip opbrengen. Ook van wensouders kan men zonder moeite begrijpen dat ze toch minstens via één van de ouders een biologische band willen met het kind. Maar als een donorkind zijn of haar onbekende biologische ouder wil kennen, wordt dit als onbelangrijk afgedaan. Ik heb dit altijd enorm verwarrend gevonden, en de rechter heeft nu bevestigd dat ook ik het recht heb om deze vraag te stellen. Ik hoop dat het maatschappelijk begrip zal volgen."
"Wanneer donoren gevonden worden, steeds vaker met behulp van de internationale DNA-databanken, reageren zij gelukkig meestal positief en werken ze vrijwillig mee aan een DNA-onderzoek. Maar net zoals ik botsen sommigen op een muur van angst, weerstand of onbegrip en het pijnlijke juridische proces dat daarop volgt, zou niemand nog mogen meemaken. De hoop dat mijn persoonlijke rechtszaak ook maatschappelijke impact zou hebben, heeft me helpen doorzetten, want het was voor alle betrokken partijen een pijnlijk en slepend proces."
De advocaat van de jonge vrouw, Alain De Jonge, onderstreept het belang van dit vonnis. "Voor de eerste keer wordt een DNA-test opgelegd aan een anonieme spermadonor op verzoek van een donorkind, die haar vermoedelijke biologische vader had gevonden via commerciële DNA-databanken," stelt hij. "De rechtbank stelt heel duidelijk dat de rechten van het kind steeds moeten prevaleren tegenover de rechten van andere betrokken partijen. De anonimiteit van spermadonoren is een illusie geworden."
De vermoedelijke donor kan nu wel nog in beroep gaan.