Nu het vrij zeker is dat de passagiers van de duikboot Titan overleden zijn, dringt de vraag zich op of het bedrijf OceanGate daarvoor zal opdraaien. Dat het een experimentele onderzeeër was, ontkende de overleden CEO Stockton Rush niet. Maar die risico's zouden gedekt zijn in een contract dat de reizigers zouden hebben ondertekend. Zal het bedrijf dan aansprakelijk zijn voor de berokkende schade? "De rechter kan oordelen dat de passagiers instemden met het risico van de excursie en toch de fout maakten om mee te gaan", licht professor aansprakelijkheidsrecht Ilse Samoy (KU Leuven) toe.
Kan OceanGate aansprakelijk gesteld worden voor de dood van de vijf Titan-passagiers?
Nel Lauwerier
Gepubliceerd:
Waar ging het mis met de geïmplodeerde Titan-duikboot van OceanGate? Dat is een vraag die veel mensen zal bezighouden de komende dagen. CEO Stockton Rush stak alvast niet onder stoelen of banken hoe experimenteel de onderzeeër wel niet was.
"Ik heb regels overtreden om de duikboot te maken", vertelt Rush in een oude video. Hij weigerde ook om het schip te laten inspecteren en certifiëren omdat hij dat niet wou betalen. En al de risico's die de experimentele Titan inhield, zijn wel erg expliciet in een contract opgesomd dat de reiziger op voorhand zou hebben getekend.
OceanGate bevrijdt zich van aansprakelijkheid
De Amerikaanse tabloid TMZ publiceerde een document dat mogelijk het aansprakelijkheidscontract zou zijn dat de reizigers hebben moeten ondertekenen. "We zagen nog nooit een contract waarin zo gedetailleerd wordt gewezen op de risico's van de excursie", vertellen professor aansprakelijkheidsrecht Ilse Samoy en postdoctoraal onderzoeker Christopher Borucki (KU Leuven).
"Het schip kan onder water extreme druk ondervinden en elk defect kan leiden tot ernstige letsels of de dood. (...) Ik word blootgesteld aan risico's en gevaren die kunnen leiden tot letsels, invaliditeit of overlijden. (...) Als ik gewond geraak, kan ik niet meteen medische assistentie krijgen omdat we ver verwijderd zijn van het land."
Dat zijn maar enkele fragmenten uit het contract van OceanGate dat de reizigers ondertekend kunnen hebben. "Zo'n contract bevat een exoneratiebeding", gaat prof. dr. Samoy verder. "Daarmee ontdoet OceanGate zich eigenlijk van elke aansprakelijkheid en dus van een schadevergoeding."
Een bedrijf kan zich niet vrijspreken voor fysieke letsels en al helemaal niet voor de dood
Ilse Samoy, professor aansprakelijkheidsrecht (KU Leuven)
"In België mag je een exoneratiebeding overeenkomen, maar er zijn grenzen. Zo mag je je bijvoorbeeld niet vrijpleiten voor inbreuken op de fysieke integriteit of het leven van een persoon", verduidelijkt Samoy. "Dus niet voor fysieke letsels en al helemaal niet voor de dood."
Samoy en Borucki kennen het recht van de Bahamas niet, waar het bedrijf gevestigd is en dat expliciet in het contract vermeld staat. "Wel is in "de common law" (een rechtsstelsel waarbij beslissingen worden genomen op basis van eerdere vergelijkbare gevallen, nvdr), waarop het recht van de Bahamas gebaseerd is, een exoneratiebeding doorgaans ook toegelaten", zegt Samoy, "maar moet elke vorm van bevrijding wel expliciet vermeld worden."
"Dat kan verklaren waarom elk risico hier zo zwart-op-wit beschreven staat. Ook in de common law geldt een verbod op exoneratie voor fysieke letsels en overlijden, dus het contract van OceanGate zou dan in principe ongeldig en niet afdwingbaar zijn."
Is OceanGate dan toch aansprakelijk?
Als het verboden is, lijkt het bizar dat een bedrijf toch expliciet zich wil vrijspreken voor elke aansprakelijkheid voor fysieke letsels of de dood. "Dat gebeurt nog", zegt onderzoeker Borucki. "We zien regelmatig contracten die vol staan met zaken die juridisch niet door de beugel kunnen".
Zolang die contracten de rechtbank niet passeren, zal die ook niet kunnen oordelen dat ze niet geldig zijn. De vraag is maar of de nabestaanden van de slachtoffers een schadevergoeding van OceanGate zullen eisen. "In de eerste plaats moet er dan aangetoond worden dat OceanGate een fout heeft begaan die heeft geleid tot de schade", zegt professor Samoy.
We zien heel vaak contracten die vol staan met zaken die juridisch niet door de beugel kunnen
Christopher Borucki, postdoctoraal onderzoeker aan het Instituut voor Verbintenissenrecht (KU Leuven)
"En dan zou er bovendien nog een andere regel binnen het aansprakelijkheidsrecht kunnen gelden als het gaat over het oorzakelijk verband tussen de fout van OceanGate en de berokkende schade", gaat Samoy verder. "De rechter kan oordelen dat de passagiers zelf een fout hebben begaan door "risicoaanvaarding".
"Vergelijk het met iemand die naar een rally gaat kijken en vrijwillig op een gevaarlijke plek gaat staan, die aanvaardt dan het risico om bijvoorbeeld omvergereden te worden", verduidelijkt de professor. "Dat geldt ook bij de duikboot: de passagiers waren het ermee eens dat de reis naar de Titanic een risico was".
Eigen fout
Een situatie van risicoaanvaarding is een ding, maar dan moet ook nog gelden dat die persoon foutief het risico aanvaardde. "En daar zou het contract wel een rol kunnen spelen", licht Samoy toe.
"Niet dat OceanGate zich exonereert voor fysieke letsels of de dood, want dat is ongeldig. Wel puur het feit dat de passagiers, als ze dat contract ondertekenden, hebben ingestemd met het feit dat de excursie erg risicovol en gevaarlijk was", gaat de professor verder. "De rechter zal moeilijk kunnen ontkennen dat er sprake is van risicoaanvaarding als blijkt dat de passagiers het contract hebben ondertekend."
De rechter kan oordelen dat de passagiers het risico hebben aanvaard, en dan de fout hebben gemaakt om toch nog af te dalen
Ilse Samoy, professor aansprakelijkheidsrecht (KU Leuven)
Dat OceanGate fouten heeft begaan, is ook een feit. "Eventueel wordt de aansprakelijkheid gedeeld en zal het bedrijf moeten opdraaien voor een deel van de schade. Evengoed beslist de rechter dat de eigen fout van de passagiers de enige oorzaak is van de schade", besluit Samoy.
