Nijl of Amazone? Wetenschappers oneens over welke rivier nu écht de langste ter wereld is

"De Nijl is de tweede langste rivier ter wereld", zo staat te lezen op de Portugese Wikipedia. Vreemd genoeg strookt dat niet met wat er op de Nederlandstalige Wikipediapagina's te lezen staat. Daar staat dat de Nijl de langste rivier ter wereld is. De discussie over welke rivier nu de titel van 'dé langste' verdient, is de laatste jaren geëvolueerd tot een waar geschil. Maar wat is er nu van aan?

Eerst en vooral, het is niet zo eenvoudig om de exacte lengte van een rivier te bepalen. Rivieren als de Amazone veranderen voortdurend en zijn onderhevig aan verschillende elementen: overstromingen spoelen bochten weg, kustlijnen veranderen, mensen veranderen de koers van de rivier om wegen of bruggen te bouwen, ... En anders dan de hoogste berg beklimmen of de oceaan oversteken, hebben nog maar heel weinig mensen de langste rivier van begin tot eind bevaren. 

Toch gaat de grond van de discussie over de exacte lengte van de Amazone en de Nijl niet over een bocht die verdwijnt of de kustlijn die verandert, maar over de plaats waar de rivier ontspringt. Dat is niet zo eenvoudig te bepalen. Neem je de plaats waar het grootste kanaal van de rivier ontspringt als beginpunt, of is het de bron van de verste zijrivier? In het geval van de Amazone, scheelt dat al snel een honderdtal kilometer.

Ook over de plaats waar de rivier eindigt, bestaat geen eensgezindheid. Volgens sommige wetenschappers is het de plaats waar de hoofdstroom de mond van de rivier bereikt, anderen vinden dat het de plaats is waar de langste aftakking van de rivier de zee bereikt. "Het is het Wilde Westen", omschrijft landschapswetenschapper Matthew Hanson het probleem. "Niemand zegt: 'Neen, je kan een rivier niet op die manier meten.' Het is gek!"

Het precieze verschil in lengte tussen de twee rivieren is ook niet zo groot. Volgens de U.S. Geological Survey en Britannica is de Nijl iets meer dan 200 kilometer langer dan de Amazone. Op een totale afstand van ruim 6500 kilometer is dat verschil niet zo heel erg groot. Waar wel eensgezindheid over bestaat, is dat in termen van debiet en stroomgebied de Amazonerivier wel de grootste is. 

Een groep wetenschappers wil nu voor eens en voor altijd bepalen welke rivier het langst is. Ze willen daarom per boot de volledige lengte van de Amazone afvaren. Starten doen ze in het Peruaanse Andesgebergte, eindigen doen ze aan de Atlantische oceaan. De reis zal in april volgend jaar starten en ongeveer zeven maanden duren. Slechts tien mensen deden het hen voor. Als alles vlot verloopt, dan zou een reis langs de Nijl wel eens de volgende expeditie kunnen zijn.

Sommige wetenschappers zijn sceptisch over het plan. Niet alleen omdat de discussie over het exacte startpunt en eindpunt blijft, ook omdat de reis niet helemaal zonder gevaren is. De rivier wordt immers gebruikt als smokkelroute door drugssmokkelaars, in andere delen zijn piraten actief. In 2018 werden zes mannen aangeklaagd voor de moord op de Britse kanovaarster Emma Kelty, die halverwege een soloreis over de Amazone werd aangerand en gedood.

Maar de wetenschappers zijn vastberaden. "De risico's zijn de verwachte resultaten waard", klinkt het bij één van hen. "We proberen één van 's werelds laatste geografische mysteries op te lossen. Welke rivier is nu echt de langste ter wereld?"