Insourcing®, de spectaculaire burn-outbehandeling van VUB-professor Elke Van Hoof die dan toch niet zo spectaculair bleek

Begin mei 2019 krijgen enkele VRT-journalisten een opmerkelijk persbericht in hun mailbox: "Nieuwe therapie Belgische prof kan 100.000 euro per medewerker besparen: Dubbel zo snel weer aan het werk na burn-out dankzij traumatechnieken”.

De “Belgische prof” waarvan sprake is in het bericht is de bekende VUB-professor Elke Van Hoof, die vorige week in opspraak kwam na aantijgingen rond "toxisch leiderschap".

Van Hoof zou een nieuwe behandeling ontwikkeld hebben om burn-out sneller en efficiënter aan te pakken. De behandeling, Insourcing, is gebaseerd op inzichten uit de traumapsychologie. Technieken die al jaren hun nut bewezen hebben voor het behandelen van trauma zouden “ook heel erg effectief zijn bij de behandeling van burn-out.” 

Van Hoof baseerde zich op onderzoek bij patiënten in haar eigen psychologenpraktijk, Huis voor Veerkracht. Ze had 100 patiëntendossiers onder de loep genomen en daarbij vastgesteld dat Insourcing bijzonder effectief is. Mensen die behandeld worden met Insourcing zouden veel sneller weer aan het werk kunnen. Maar de vraag is dan natuurlijk of die 100 patiënten wel representatief zijn voor alle mensen met burn-out. Waren de voorwaarden voor goed wetenschappelijk onderzoek wel vervuld?

Het persbericht schuwde nochtans de grote woorden niet. Insourcing zou, nog volgens het bericht, “een gigantische besparing opleveren voor onze economie.” Er werd zelfs een concreet bedrag op geplakt. Per uitgevallen werknemer zou maar liefst 100.000 euro bespaard worden. 

Het persbericht over het nieuwe onderzoek wordt op 2 en 3 mei 2019 uitgebreid besproken op de VRT-redactie. Er is aanvankelijk veel interesse. Burn-out is een groot maatschappelijk probleem en behandeling is vaak moeilijk. Als een Belgische expert een effectievere behandeling ontwikkeld heeft, dan is dat nieuws.

Toch is niet iedereen enthousiast. Enkele journalisten van de wetenschapsredactie gaan op de rem staan. In het persbericht worden immers straffe beweringen gedaan, maar nergens wordt verwezen naar onderzoek dat al gepubliceerd is in een degelijk wetenschappelijk tijdschrift. Dat doet alarmbellen afgaan. 

"In dit geval was er geen enkele gepubliceerde studie", zegt VRT-journalist Koen Wauters. "Daarom hebben we besloten om het nieuws niet te brengen. Er was gewoon onvoldoende bewijs dat het allemaal klopte.”

Er was nog iets ongewoons aan het hele verhaal. Het persbericht bereikte de VRT via een PR-bedrijf, de firma Wyngs uit Sint-Truiden.

“Dat is ongewoon bij communicatie over wetenschappelijk onderzoek ”, zegt VRT-journalist Koen Wauters. “Normaal krijg je zo’n persbericht van de communicatiedienst van de universiteit of rechtstreeks via de professor die het onderzoek leidde. In dit geval kwam het van een PR-bedrijf. Dat is op zich niet fout, maar het is wel ongebruikelijk."

Bovendien was het PR-bureau zeer volhardend. "Ze mailden en belden enkele collega's om er zeker van te zijn dat we het verhaal zouden publiceren," zegt Wauters. "Het was een grote primeur en we zouden gek zijn als we zo'n mooi verhaal niet zouden publiceren. Er was verontwaardiging toen ze merkten dat we het onderzoek mogelijk niet zouden brengen.”

VRT NWS brengt het nieuws aanvankelijk niet. Op zondag 12 mei is Van Hoof wel te gast in het Eén-programma "De zevende dag", voor een debat met politici en ondernemers over langer werken. In die context heeft ze het ook even over haar nieuwe behandeling.

De dagen na het uitsturen van het persbericht verschijnen ook artikels in Vlaamse media over de nieuwe behandeling, met ronkende titels: “Vlaamse prof pakt burn-out efficiënter aan”, “Traumatherapie kan een burn-out sneller genezen”, “Dubbel zo snel weer aan het werk na burn-out dankzij traumatechnieken”.

De media-optredens van Van Hoof doen bij heel wat collega-psychologen de wenkbrauwen fronsen. Ze vinden het vreemd dat Van Hoof naar buiten komt met spectaculaire resultaten zonder die te kunnen staven met gepubliceerd onderzoek.

Toch is het opvallend dat de meeste psychologen die we hierover spraken niet “on the record” willen, zelfs niet vier jaar na het verschijnen van het persbericht. Sommige contacten zeggen dat Van Hoof “lange tenen” heeft en niet zou aarzelen om een advocaat in te schakelen als haar imago geschaad wordt. Het ligt allemaal bijzonder gevoelig. 

Professor Hans De Witte (KU Leuven), zelf burn-outexpert, wil wel reageren. "Ik heb zeker de wenkbrauwen gefronst toen dat onderzoek in de media kwam", zegt hij. "Het waren enorm straffe onderzoeksresultaten. Ik heb zelden meegemaakt dat een therapie zo efficiënt blijkt te zijn. Tegelijk leek er nog niets gepubliceerd, wat ook heel ongewoon is. Dat deed mij vermoeden dat er vooral commerciële belangen achter zaten."

Er was nog geen gepubliceerd onderzoek in mei 2019, maar Elke Van Hoof had in de maanden voor het persbericht niet stilgezeten. Zo liet ze Insourcing® registreren bij het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie (EUIPO). Dat gebeurde in augustus 2018, negen maanden voordat het persbericht werd uitgestuurd. Van Hoof betaalde 1050 euro voor die registratie.

De merknaam Insourcing en het bijhorende logo zijn sindsdien beschermd. Als iemand ze gebruikt om gelijkaardige diensten aan te bieden, is dat strafbaar.

Zo'n registratie maakt het makkelijker om als enige opleidingen in de nieuwe therapie op de markt te brengen of om hulpverleners die de nieuwe therapie zouden willen toepassen een vergoeding te vragen voor het gebruik van de naam "Insourcing".

“Het is zeer uitzonderlijk dat iemand een psychologische behandeling op die manier laat registreren”, zegt professor Gert Storms (KU Leuven), voorzitter van de Vlaamse Commissie voor Wetenschappelijke Integriteit. “In de Verenigde Staten zal dat misschien wel voorkomen, maar bij ons is het hoogst ongebruikelijk. Het verbaast mij zelfs dat je dat gedaan kan krijgen.”

Elke Van Hoof zocht in de maanden voor haar media-optreden ook contact met Vlaamse politici. “We zijn intussen in gesprek met top-politici van de grootste Vlaamse partijen om hun steun te krijgen voor de brede implementatie van de techniek in de volgende legislatuur”, zo staat het letterlijk in het persbericht. “We hopen dat we binnenkort heel wat meer patiënten sneller en duurzamer weer aan het werk kunnen helpen.

”Maggie De Block (Open VLD), in mei 2019 minister van Volksgezondheid, zegt dat er nooit formele contacten waren. “We hebben dat effectief wel even bekeken”, zegt ze. “We vonden echter dat er onvoldoende onderbouwing voor was, want het duurt vaak lang voor iets echt evidence based (wetenschappelijk bewezen, red.) is. Ik vond het zelf te vroeg om hier eventueel in mee te gaan. “

De Block vond de media-aandacht voor de nieuwe behandeling naar eigen zeggen “ongelooflijk”, aangezien er nog geen studies gepubliceerd waren over Insourcing.

Bij de lancering van Insourcing beloofde Elke Van Hoof dat ze snel meer informatie zou delen. "De VUB zal mijn resultaten verder analyseren", zei ze in de krant De Standaard. "Een wetenschappelijk artikel komt er nog voor de zomer aan, en deze maand publiceer ik zelf een white paper op mijn eigen website, op basis van onze analyse van honderd ­behandelde mensen. Ik wil maar al te graag de resultaten delen."

Vandaag, vier jaar later, lijkt het nog altijd wachten op die white paper en dat wetenschappelijke artikel over Insourcing. Een zoektocht in de wetenschappelijke databanken PubMed  en Google Scholar  levert geen resultaat op. Het lijkt er dus op dat de resultaten die in de media-campagne beloofd werden, uiteindelijk nooit gepubliceerd zijn. 

Voor Hans De Witte bevestigt dat zijn vermoeden dat Van Hoof vooral commerciële bedoelingen had. "Zoals het spreekwoord zegt: als het te mooi klinkt om waar te zijn, dan is het vaak te mooi om waar te zijn. En dit klonk zeker te mooi om waar te zijn."

Vandaag wordt Insourcing® nog altijd gepromoot op de website van Ally Insitute, een vzw die mee opgericht werd door Van Hoof.

"De cijfers bewijzen het", staat er zwart op wit. "Van de burn-out patiënten die behandeld werden met de oplossingen van het Ally Institute kon 70% na de behandeling weer aan het werk na gemiddeld 92 dagen. Minder dan 1% is het voorbije jaar hervallen."

Maar een echte wetenschappelijke publicatie om die cijfers te onderbouwen, lijkt er dus nog steeds niet te zijn. 

We contacteerden Elke Van Hoof en haar advocaat, maar onze vragen bleven tot nu toe onbeantwoord.

We vroegen ook een reactie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). De universiteit deelde in 2019 een persbericht over de nieuwe behandeling via haar website: "Nieuwe therapie VUB-prof kan 100.000 euro per medewerker besparen" . Dat bericht staat vandaag, vier jaar later, nog altijd online.

VUB-woordvoerder Nathalie Vlaemynck zegt dat op dit moment een intern onderzoek loopt na een klacht over het onderzoek van Elke Van Hoof. "De universiteit bevestigt dat er een klacht loopt tegen de wetenschappelijke integriteit van Prof. Van Hoof. Het dossier is in behandeling. In het belang van een correct en sereen verloop van de lopende interne procedure, kan de VUB hier momenteel niet verder over communiceren."

De VUB benadrukt verder het belang van wetenschappelijke integriteit. "De universiteit duldt geen enkele inbreuk op deze wetenschappelijke integriteit en neemt elke klacht dan ook bijzonder ernstig."

Noot van de redactie: Voor publicatie van dit artikel werd op verschillende manieren, herhaaldelijk geprobeerd om Elke Van Hoof persoonlijk of haar advocaat te bereiken. Zonder succes. Na publicatie bezorgde Elke Van Hoof de redactie deze reactie die we hier graag meegeven: 

"De analyse (ivm "Insourcing nvdr.)  is gebeurd op basis van mensen die werden begeleid door Huis voor Veerkracht. We hebben niet gesuggereerd dat dit wetenschappelijk onderzoek was - ik heb juist aangegeven dat ik er naar uitkeek om dit ook verder wetenschappelijk te laten valideren. Ondermeer door het tussenkomen van de COVID-epidemie is dit nog niet gebeurd. 

Wat betreft de andere aantijgingen aan mijn adres. (rond toxisch leiderschap, nvdr.)

Zoals ik eerder liet weten, ben ik volop bezig om kennis te nemen van het dossier. Tot op heden heb ik de klacht rond leiderschap niét ontvangen van de VUB. Aangezien ik nog steeds niet weet wat deze klacht inhoudt, kan ik mij dus niet verweren. 

Tot slot betreur ik dat interne procedures, die bovendien vertrouwelijk zouden moeten zijn, deze proporties aannemen in de media. Maar ondanks de ondraaglijke druk die deze hetze tegen mijn persoon creëert voor mij en mijn gezin, ben ik vastbesloten om mijn verdediging te voeren op een manier en moment dat ik me daar klaar voor voel."