De Federale Gerechtelijke Politie heeft gisteren verschillende mensen opgepakt die mogelijk een aanslag aan het voorbereiden waren. De meeste verdachten waren van Tsjetsjeense origine. Voor het OCAD, het orgaan dat de terreurdreiging in ons land analyseert, is radicalisering onder Belgische Tsjetsjenen op zich niets nieuws. Wie zijn ze, die Tsjetsjenen? En waarom raken net zij betrokken bij extremistische groeperingen?
Geradicaliseerde Tsjetsjenen in België: wie zijn ze? En hoe komen ze bij extremistische groepen terecht?
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Op 10 september 2010 arresteert de Deense politie Lors D., een Tsjetsjeen uit Herstal die in de Deense hoofdstad Kopenhagen een aanslag wilde plegen. 23 november 2010. Tijdens een grootschalige antiterreuractie arresteert de federale politie in Antwerpen de Tsjetsjeen Isa A., die ervan verdacht werd strijders te ronselen voor de jihad in Tsjetsjenië.
Radicalisering bij Tsjetsjeense Belgen is dus geen nieuw fenomeen. Ook het OCAD, het orgaan dat terreurdreiging in ons land analyseert, is niet vreemd met het probleem. De hoofdverdachte die gisteren werd opgepakt, stond zelfs op de OCAD-lijst, en werd dus gevolgd door de inlichtingendiensten, zegt minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) in "Terzake".
Maar hoe is die radicalisering precies gegaan?
Daarvoor moeten we terug in de tijd, naar de oorlog in Tsjetsjenië. Het land heeft een lange geschiedenis van conflicten en geweld, met name de oorlogen met Rusland in de jaren 90 en 2000.
De oorlog begon toen Tsjetsjenië zich in 1992 onafhankelijk verklaarde van Rusland. Dat werd door de Russische regering niet erkend. Het Russische leger viel Tsjetsjenië binnen "om de grondwettelijke orde over de regio te herstellen". Meer dan 100.000 mensen zouden bij dat geweld omgekomen zijn.
"Toch is dat niet de periode waarin die radicalisering ontstaan is, want dat ging vooral om nationalisme", meent Jan Balliauw, Oost-Europakenner bij VRT NWS. Na de oorlog waren heel wat Tsjetsjenen gefrustreerd. Ze voelden zich achtergesteld en gediscrimineerd door Rusland.
"De radicalisering begon dus na de oorlog, begin de jaren 2000. Toen pas wakkerde ook het religieuze conflict op." Een deel van het verzet koos toen om samen te werken met Rusland, onder leiding van Kadyrov, de omstreden leider van Tsjetsjenië. "Een ander deel verzette zich tegen die Russische-Tsjetsjeense samenwerking. Zij zijn beginnen te radicaliseren."
Veel Tsjetsjenen die een link hebben met dat verzet hebben zich vervolgens aangesloten bij verschillende jihadistische groeperingen, zoals Al Qaeda en ISIS (het huidige IS), die vooral opereren in conflictgebieden zoals Syrië en Irak. "Tsjetsjenen waren zelfs de grootste groep strijders binnen IS", duidt Balliauw. "Door de gewelddadige geschiedenis van het land waren dat ervaren vechters met heel wat oorlogservaring."
Deze extremistische groeperingen bieden Tsjetsjenen de kans om deel te nemen aan de wereldwijde jihadistische beweging en zich te richten op een gemeenschappelijke vijand, namelijk Rusland.
Wat brengt die Tsjetsjenen dan in België?
Door de harde aanpak van Kadyrov zijn veel Tsjetsjenen het land ontvlucht. Toch zijn er ook fans van de omstreden leider. Volgens sommigen speelde hij een belangrijke rol in het verminderen van geweld en het stabiliseren van de situatie in Tsjetsjenië. Hij is ook populair vanwege zijn harde aanpak van criminaliteit en terrorisme, en zijn steun aan traditionele islamitische waarden en praktijken.
Het zijn dan ook vooral tegenstanders van de leider die het land ontvluchten. Vaak hebben die mensen banden met het verzet. "En laat het nu net dat verzet zijn dat erg geradicaliseerd is", duidt Balliauw. Dat maakt de stap voor Tsjetsjenen om zich tot extremistische bewegingen te keren een stuk kleiner.
De Tsjetsjeense gemeenschap in België is bovendien niet bijzonder groot. Volgens de meest recente cijfers zouden er slechts 10.000 tot 15.000 Tsjetsjenen in België verblijven.
Is elke Belgische Tsjetsjeen bij uitbreiding "geradicaliseerd"?
Neen. Volgens het OCAD vormt het overgrote merendeel van de Tsjetsjenen in België geen probleem. Ze zijn gevlucht voor oorlog, repressie en terreur en proberen in België een normaal leven op te bouwen. "Traditioneel zijn de Tsjetsjenen ook gematigde soefi's (een mystieke tak van de islam die zich richt op de innerlijke, spirituele dimensies van de religie, red.)", zegt Balliauw. Slechts een klein segment hangt het salafisme aan.
"Het zijn vooral de jongeren die ze in het vizier nemen", vertelt Annelies Pauwels, onderzoeker bij het Vlaams Vredesinstituut. "Jonge twintigers, vooral. Ronselaars kunnen redelijk gemakkelijk vat krijgen op die jongeren. Dat is vaak een tweeledig verhaal, waarbij jihadisten niet alleen op zoek gaan naar nieuwe leden, maar jongeren zich ook aangetrokken voelen tot soortgelijke extremistische groeperingen."
Na de verijdelde aanslag door IS-aanhangers: is er een heropflakkering bezig? "Dreiging was nooit verdwenen"
Ook propaganda speelt daarin een grote rol. Net als in andere delen van de wereld, gebruiken extremistische groepen sociale media en online platforms om jongeren te bereiken en te radicaliseren. Kavkazcenter.com zou één van de meest bezochte Tsjetsjeense websites zijn in België.
Velen zouden de site gebruiken om politiek nieuws te lezen. Een groot deel neemt een kijkje op de site omdat Russische media vaak een verkeerd beeld geven van de gebeurtenissen op de Kaukasus.
Is extremisme bij Belgische Tsjetsjenen dan direct gestuurd door de situatie in Tsjetsjenië?
"Het is moeilijk om te zeggen welke rol het conflict in Tsjetsjenië speelt bij de radicalisering van mensen die hier in België wonen", meent Pauwels. "Vaak gaat het om een grote verscheidenheid aan factoren op verschillende niveaus. Bijvoorbeeld op het individuele vlak, maar ook de directe omgeving, zoals vrienden en familie die je daar over de streep kunnen trekken."
"Of een nieuw milieu waarin je terechtkomt en waar dat extremistische gedachtegoed circuleert. Op het macroniveau heb je natuurlijk ook de internationale en politieke gebeurtenissen. Die kunnen ook een rol spelen, zoals de algemene aantrekkingskracht van die jihad. Toch kan het conflict in Tsjetsjenië wel een belangrijke rol spelen in de radicalisering van Belgische Tsjetsjenen."
