Oceaanwater verpulvert al maand lang temperatuurrecords: "Vingerafdruk van klimaatverandering"

Wie zich de voorbije dagen al eens gewaagd heeft aan pootjebaden in de Noordzee, zou het misschien niet zeggen, maar de oceanen waren nooit zo warm als vandaag. Tenminste, sinds de mens die temperaturen is beginnen meten in de jaren vijftig. "De oceanen hebben koorts", zo verwoordt het wetenschappelijke tijdschrift National Geographic het.

Momenteel is het oppervlaktewater over de hele wereld gemiddeld 20,9 graden Celsius. Sinds begin maart is het (op de poolregio's na) 0,2 graden Celsius warmer dan de hoogste temperaturen die tot nu toe gemeten zijn rond deze tijd van het jaar. Vergeleken met het dertigjarige gemiddelde van 1982 tot 2011 piekt de temperatuur zelfs 0,6 graden Celsius hoger.

Dat kan weinig lijken, maar achter die gemiddelden zitten grotere lokale temperatuurverschillen. Bovendien is veel zeeleven erg gevoelig voor temperatuurschommelingen, zeker de organismen die zich niet gemakkelijk kunnen verplaatsen. Bij een stijging van 1 graad Celsius stoot koraal bijvoorbeeld al de algen af die het nodig heeft om te overleven, een proces dat bekend staat als coral bleaching (of verbleken). 

Zo'n wereldwijde temperatuurstijging is een "verpulvering" van het vorige record, zegt Wim Thiery, klimatoloog aan de VUB. "Het gaat echt heel snel."

"Wetenschappers krabben zich in het haar", aldus professor Mike Meredith van het British Antarctic Survey in de krant The Guardian. "Het feit dat het zo sterk opwarmt, komt als een verrassing, en het is erg zorgwekkend. Het zou een extreme piek kunnen zijn die kort duurt, maar het zou ook het begin kunnen zijn van iets veel ernstigers."

Waardoor komt dat nu? "Mariene hittegolven zoals deze komen steeds vaker voor. En het lijdt geen twijfel dat het de vingerafdruk van de klimaatopwarming draagt", legt Thiery uit. "Vandaag komen mariene hittegolven al negen keer vaker voor dan in een wereld zonder klimaatverandering."

De oceanen warmen al tientallen jaren op. Dat komt door de broeikasgassen die de mens in de atmosfeer blijft pompen, zoals CO2 en methaan. Die ontstaan vooral doordat we fossiele brandstoffen verbranden en vee kweken. Al die extra koolstof zorgt voor extra warmte, maar de oceanen slaan meer dan 90 procent van die warmte op.

Die warmte belandt vooral in de bovenste laag van de oceaan, de bovenste 700 meter waar ook de meeste zeedieren en -planten leven. En die laag warmt ook steeds sneller op, nu zelfs al een kwart sneller dan een paar decennia geleden.

Daar komt nog eens bovenop dat er een nieuwe cyclus van het weerfenomeen El Niño voor de deur staat. Dat doet zich voor in cycli van ongeveer vier jaar, en zorgt voor hogere temperaturen in de Stille Oceaan. "Je moet het zien als een berg op wandelen met je hond", schetst Thiery. "Die zal links en rechts van het pad snuffelen, maar jij bepaalt de richting langs het pad. Op dezelfde manier zorgt El Niño voor schommelingen bovenop de langetermijntrend van de klimaatopwarming."

Peter Landschützer van het Vlaams Instituut voor de Zee stipte gisteren in Terzake aan dat dit waarschijnlijk nog maar het begin is. "Je verwacht de sterkste impact van El Niño eigenlijk pas in de herfst en winter. Het is dus goed mogelijk dat we eind dit jaar nog hogere temperaturen zullen zien."

De extreem hoge temperaturen zijn niet alleen slecht nieuws voor het zeeleven, maar ook voor de stijging van de zeespiegel. Warm water zet immers uit. Hoe warmer het zeewater, hoe meer plaats het inneemt, en hoe hoger de zeespiegel komt te liggen. Alleen al op die manier is de zeespiegel sinds 1971 jaarlijks met 8 millimeter gestegen. 

Bovendien doet het warmere zeewater ook meer ijs smelten. En het doet ook de klimaatbuffer van de oceanen sputteren. Hoe meer de temperatuur stijgt, hoe minder CO2 de oceanen kunnen opslaan.

Warmere oceanen zijn ook energiebommen. "Een warme oceaan betekent een oceaan die meer energie heeft om weersextremen aan te drijven", legt Landschützer uit. "Extreme winden, orkanen, maar ook extreme neerslag."

Wat we daaraan kunnen doen? "Dit toont heel duidelijk aan dat we er alles aan moeten doen om de opwarming van de aarde zo snel mogelijk te stoppen", waarschuwt klimatoloog Wim Thiery. Doen we dat niet, dan zullen we nog meer van zulke hittegolven op zee krijgen. Volgens recent onderzoek wordt de kans op een mariene hittegolf 23 keer groter bij een klimaatopwarming van 2 graden Celsius (in vergelijking met pre-industriële tijden).

"Zolang we aan het grondprobleem niets veranderen, de uitstoot van CO2 en methaan, zal er geen goed nieuws komen", vreest Landschützer.