Turkse kiezers in het buitenland mogen vanaf vandaag stemmen: wat is hun impact?

Op 14 mei kiezen de Turken een nieuw parlement en een nieuwe president. Maar voor Turken in het buitenland begint de stembusgang vandaag al. Tot en met 9 mei kunnen mensen met een Turkse nationaliteit overal in de wereld mee bepalen hoe Turkije de komende vijf jaar bestuurd zal worden.

In Turkije zijn een kleine 61 miljoen kiezers geregistreerd. Daar komen nog 3,4 miljoen stemgerechtigden bij die in het buitenland wonen, de zogenoemde diaspora. Dat zijn de Turken die naar het buitenland verhuisd zijn, maar ook mensen met een Turkse migratieachtergrond die een dubbele nationaliteit hebben. Hoe belangrijk zijn die stemmen voor het uiteindelijke verkiezingsresultaat?

"Het korte antwoord is: de stemmen van de diaspora maken een verschil bij een nipte uitslag en wanneer ze ook onderling verdeeld zijn over voor wie ze stemmen", legt Dries Lesage uit, professor internationale politieke wetenschappen aan de UGent en ook Turkijekenner. Er zijn procentueel gezien niet zo veel expats die stemmen, iets meer dan 5 procent van heel het electoraat. Maar als het verschil tussen twee kandidaten klein is, telt elke stem.

En dat verschil zou inderdaad wel eens klein kunnen zijn. Opiniepeilingen in Turkije geven aan dat het een nek-aan-nekrace kan worden tussen de zittende president Erdogan en Kemal Kilicdaroglu, de kandidaat van 6 oppositiepartijen die zich verenigd hebben.

"Op basis van peilingen kunnen we stellen dat er drie waarschijnlijke scenario's zijn: Erdogan die nipt wint, nipt verliest, of zwaar verliest. Het is niet waarschijnlijk dat hij een grote overwinning behaalt", zegt Lesage. "Erdogan is al meer dan 20 jaar aan de macht, eerst als premier, daarna als president. Als hij deze verkiezingen verliest, is dat echt een grote politieke verschuiving in Turkije. Die verschuiving zou dan zeker ook te zien zijn in de stemmen van de diaspora."

Bij de vorige presidentsverkiezingen in 2018 hebben de meeste Turken in West-Europa voor Erdogan gestemd. Het is ook duidelijk te zien dat hij procentueel meer stemmen krijgt dan in Turkije zelf. In België stemde toen bijvoorbeeld 74 procent voor Erdogan, tegenover 52 procent in Turkije.

Of dat nu anders zal zijn, is niet te voorspellen. "Deze verkiezingen worden constant historisch genoemd, maar het is niet zeker of dat historische gevoel ook doordringt bij de diaspora", zegt Lesage. 

Belangrijke verkiezingsthema's zijn bijvoorbeeld koopkracht, het leven dat zo veel duurder is geworden door de hoge inflatie, en natuurlijk de zware aardbeving die al meer dan 50.000 slachtoffers heeft geëist. Thema's die Erdogan duur zouden kunnen komen te staan, maar letterlijk en ook figuurlijk veel verder liggen van de diaspora.

"Die thema's raken Turken in het buitenland minder en dus worden ze er in hun stemgedrag minder door beïnvloed. Ze horen wel verhalen van familieleden, maar dat is toch niet hetzelfde als het zelf meemaken. De oppositie neemt het expats dan ook vaak kwalijk dat ze voor Erdogan stemmen, terwijl ze zelf niet in Turkije wonen en weten wat zijn beleid echt inhoudt."

"Turken in het buitenland kennen Turkije vooral door ernaar op reis te gaan en ook via televisiestations die in het buitenland overal beschikbaar zijn. Dat geeft een veel positiever beeld van Turkije. Op de satellietkanalen komen wel alle politieke partijen aan bod, maar toch vooral de regeringspartij van Erdogan, zeker in de aanloop naar de verkiezingen."

Erdogan speelt in het buitenland ook in op de nationalistische gevoelens, zegt journaliste en Turkijekenner Inge Vrancken in "De ochtend". "Dat werkt zeker bij de mensen die het moeilijk hebben in het land waar ze wonen. Daarnaast zie je dat de Turkse overheid in de wereld diplomatiek actiever is geworden. Ze organiseren ook evenementen en feesten om de band met het land sterk te houden. Die zijn vaak doordrongen van de partijpolitiek."

Naast het stemgedrag is ook de opkomst nog een vraagteken. In 2018 waren er 3 miljoen Turkse kiezers in het buitenland geregistreerd, iets meer dan de helft daarvan heeft ook effectief een stem uitgebracht. "Bij vorige verkiezingen hebben we ook gezien dat er campagne wordt gevoerd bij de diaspora. Erdogan of andere topministers trokken dan naar het buitenland om kiezers te mobiliseren, maar dit jaar was dat niet zo."

Campagne voeren in het buitenland is eigenlijk verboden volgens de Turkse wet. "De laatste keer dat er zo actief campagne werd gevoerd, kwam daar ook veel kritiek op vanuit het Westen", zegt Vrancken. "In Nederland en Duitsland ontstond er toen bijna een diplomatieke rel."

De Turkse president heeft bovendien nog een andere zorg: zijn gezondheid. Eergisteren werd hij live op televisie onwel. Dat was niet op beeld te zien, maar de camera bleef lang op de interviewer gericht, die plots zweeg en nogal ongemakkelijk keek. Op de achtergrond klonk gefluister en plots schakelde het beeld over op reclame. Twintig minuten later kwam Erdogan terug. Hij zei last te hebben van zijn maag "door de intense campagne" en annuleerde al zijn campagneoptredens van gisteren en vandaag.

Er gaan al langer geruchten rond dat Erdogan zware maag- en darmproblemen heeft, sommigen spreken zelfs van darmkanker. Hij is in het verleden ook al geopereerd, al wordt daar door de president en zijn omgeving nogal geheimzinnig over gedaan. Volgens Vrancken kan dit voorval hem parten spelen tijdens de verkiezingen. "Het roept bij sommigen de vraag op of hij niet te oud aan het worden is."