De Belg Wim Fransen, die aan het hoofd staat van de humanitaire missie van de Europese Unie in Soedan, is neergeschoten in de hoofdstad Khartoem. Hij raakte gewond, maar is niet in levensgevaar. Het gewapende conflict tussen het leger en de paramilitairen is nu al vijf dagen aan de gang. Na dagen te hebben vastgezeten in hun huizen, beginnen de inwoners van Khartoem nu op de vlucht te slaan.
Vermiste Belgische EU-ambtenaar blijkt neergeschoten in Soedan, paramilitairen bereid tot nieuw staakt-het-vuren
Freek Willems
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Wim Fransen raakte zondagavond vermist toen de gevechten in Khartoem in hevigheid toenamen. Zijn EU-collega's gingen naar hem op zoek en troffen hem gisteren aan. Zijn verwondingen zijn ernstig, maar niet levensbedreigend, schrijft de krant de New York Times op basis van meerdere bronnen.
Fransen is niet de enige buitenlandse diplomaat die in het gewapende conflict in Soedan betrokken is geraakt. Maandag werd de ambassadeur van de EU, de Ier Aidan O'Hara, overvallen in zijn residentie. Volgens een woordvoerder van de EU is hij in goede gezondheid en zal hij zijn werk voortzetten. Ook een konvooi van de Amerikaanse ambassade kwam al onder vuur te liggen. Ambassades hebben hun personeel opgedragen om te schuilen voor het geweld.
Ondanks eerdere berichten over een tijdelijk bestand, gaan de gevechten in Khartoem namelijk onverminderd door. Onder meer rond het legerhoofdkwartier wordt zwaar gevochten, midden in het stadscentrum, tussen de woonwijken. Bij het geweld zijn intussen al bijna 300 doden gevallen. Dat cijfer ligt wellicht hoger, aangezien veel lichamen gewoon op straat blijven liggen en niet weggehaald kunnen worden door de hevige gevechten.
Het reguliere leger vecht nu al vijf dagen een machtsstrijd uit met de paramilitaire groep Rapid Support Forces (RSF). De RSF beschuldigde het Soedanese leger er gisteren van het staakt-het-vuren geschonden te hebben. Beide partijen hebben zich eerder ook niet gehouden aan een staakt-het-vuren van telkens drie uur op zondag en maandag.
De RSF liet in de loop van de dag verstaan dat het bereid is tot een nieuw staakt-het-vuren dat om 18 uur Belgische tijd zou moeten ingaan en 24 uur zou moeten duren. Officiële communicatie vanuit het leger is er nog niet.
Zo'n staakt-het-vuren is nochtans dringend nodig, vindt Marc Biot, operationeel directeur van Artsen Zonder Grenzen in Afrika. "Verschillende ziekenhuizen in de hoofdstad zijn al getroffen door aanvallen, zwaar artilleriegeschut of vliegtuigen die bommen droppen op de rebellen", zegt hij in "De ochtend" op Radio 1. Sommige ziekenhuizen zijn nu al dicht en in andere zit het personeel er al sinds zaterdag vast.
Artsen Zonder Grenzen heeft zelf een tiental medewerkers in de hoofdstad en zo'n 90 anderen in de rest van het land. De medewerkers in de hoofdstad lopen zeker gevaar, weet Biot. "Ze zitten in heel moeilijke omstandigheden verscholen in een huis in een wijk tussen het vliegveld en het presidentiële paleis. En daar vinden de meeste straatgevechten plaats. Het gebied is nu weer van kamp veranderd, het leger heeft er de overhand."
Belgische hulpverleners schuilen in Soedan: "Moeten wachten tot straatgevechten stoppen voor ze kunnen helpen"
Biot verwacht dat het conflict tussen het leger en de RSF wel eens lang zou kunnen duren. "De RSF hebben alles te winnen, het leger heeft alles te verliezen. Het gaat ook om mensen die veel gevechtservaring hebben. Ze zijn erop gebrand om de ander te verslaan."
Professor Harry Verhoeven, Soedanexpert aan de Columbia University in New York, vreest dat het conflict op korte termijn alleen beëindigd kan worden als er een "winnaar in deze confrontatie" is. "Ik denk niet dat het delen van de macht kan werken als je met instellingen en individuen zit die ervan overtuigd zijn dat de ander hen alleen maar letterlijk wil kapotmaken, hen wil doden. Dan bereid je alleen maar het volgende conflict voor", zei hij gisteren in "Terzake".
Net als de medewerkers van Artsen Zonder Grenzen zitten veel inwoners van Khartoem al dagenlang gevangen in hun eigen huis. Getuigen vertelden aan het Amerikaanse persagentschap AP dat mensen nu op de vlucht beginnen te slaan. Ze zagen honderden mannen, vrouwen en kinderen met bagage vertrekken, in auto's of te voet. "Khartoem is een spookstad", vertelt een hulpverlener aan AP.
Evacuatie buitenlanders
Sommige landen zijn intussen begonnen met de evacuatie van hun landgenoten uit Soedan of hebben de intentie om dat te doen. Japan maakte dat als eerste bekend. Volgens een woordvoerder van de regering bevinden er zich ongeveer 60 Japanners in Soedan.
De Duitse regering wilde vandaag zo'n 150 Duitsers uit Soedan evacueren, maar volgens het Duitse magazine Der Spiegel zou die poging gestaakt zijn. Vanmorgen vertrokken drie vliegtuigen vanuit Duitsland naar Khartoem, maar door de onveiligheid in de Soedanese hoofdstad zou de operatie afgeblazen zijn.
Volgens Der Spiegel zouden ook andere landen hun evacuaties hebben stilgelegd. Het is niet meteen duidelijk om welke landen dat dan zou gaan.
Geweld in Soedan: wat is er aan de hand?
Centraal in het conflict staat de rivaliteit tussen twee generaals: die van het reguliere leger, Abdel Fattah al-Burhan, en die van de paramilitaire groep RSF (Rapid Support Forces) Mohamed Hamdan Dagalo, ook bekend als Hemedti.
In 2019 werd dictator Omar al-Bashir van de macht verdreven na een volksopstand. Er werd gewerkt aan een overgang naar democratie in Soedan, maar in 2021 pleegden de RSF en het Soedanese leger samen weer een staatsgreep.
Het land wordt nog steeds bestuurd door militairen, al had er binnenkort een akkoord moeten worden ondertekend, waarbij de militairen de macht zouden overdragen aan een burgerregering.
Een onderdeel van het akkoord was dat de RSF zou worden opgenomen in het reguliere leger. Het was al langer duidelijk dat generaal Hemidti dat niet over zijn kant zou laten gaan. De spanningen tussen het leger en de RSF bleven oplopen, en zijn nu geëscaleerd.
