Ons land heeft de overbrenging van de Belgische ngo-medewerker Olivier Vandecasteele, die al bijna 14 maanden wordt vastgehouden door Iran, officieel aangevraagd. Niets te vroeg, want hij is onlangs overgebracht naar de beruchte Evin-gevangenis in de hoofdstad Teheran. Intussen lijkt zijn toestand van kwaad naar erger te gaan, meldt zijn familie.
België vraagt overbrenging Olivier Vandecasteele nu ook officieel aan, zijn toestand baart familie zorgen: "Hij is op"
Het gaat niet goed met Olivier Vandecasteele. De Belgische ngo-medewerker werd op 24 februari vorig jaar aangehouden door de Iraanse autoriteiten en zit er sindsdien opgesloten. Hij werd recent veroordeeld tot 40 jaar gevangenisstraf en 74 zweepslagen wegens "spionage", zonder advocaten van zijn keuze en na een oneerlijk proces. Sinds augustus vorig jaar zat Vandecasteele opgesloten op een onbekende locatie, maar tien dagen geleden werd hij overgebracht naar de Evin-gevangenis in Teheran.
Evin, de gevangenis die "de universiteit" wordt genoemd
De Evin-gevangenis is gelegen in het noordwesten van de Iraanse hoofdstad Teheran. Ze bestaat al sinds 1972 en is doorheen de jaren uitgegroeid tot een groot cellencomplex voor 15.000 mensen.
De gevangenis staat bekend als de plaats waar het regime politieke gevangenen en kritische studenten en intellectuelen opsluit. Ze wordt daarom ook weleens cynisch "de Evin-universiteit" genoemd.
De berichten over ernstige mensenrechtenschendingen, en fysieke en psychische folteringen zijn er niet van de lucht. Er zijn ook ettelijke verhalen over de systematische verkrachting van vrouwelijke gedetineerden. Bekentenissen van gemartelde gevangenen worden op de staatstelevisie uitgezonden.
"Het gaat superslecht met hem", zegt ook Olivier Van Steirtegem, de woordvoerder van zijn familie. Hij kon onlangs 10 minuten met hem praten. "Psychologisch is het heel moeilijk, na bijna 14 maanden in afzondering. Bovendien heeft hij ondraaglijke spier- en zenuwpijn in zijn benen. Hij kan niet rechtopstaan en nauwelijks slapen. Maar we weten niet wat er echt aan de hand is, want hij wordt niet behandeld en we krijgen niet meer informatie." Volgens zijn familie krijgt hij niet genoeg eten om hem gezond te houden.
Verdrag
De familie wijst erop dat een juridisch instrument het mogelijk maakt Vandecasteele te repatriëren: het overdrachtsverdag tussen België en Iran dat het parlement goedkeurde en het Grondwettelijk Hof begin maart bekrachtigde. Dat verdrag treedt vandaag in werking, maar familie en vrienden hekelen dat er nog geen datum is aangekondigd voor Vandecasteeles terugkeer.
"Wellicht zal ons land vandaag een officieel bericht sturen naar Iran, maar dat is alleen maar een eerste stap", denkt Van Steirtegem. "We hebben helemaal geen bevestiging van een tijdspad of planning. We moeten echt effectiever worden."
"Ik kan me inbeelden dat als de omstandigheden van Olivier zo erg verslechterd worden, dat de onderhandelingen niet goed bezig zijn."
Intussen heeft België een aanvraag ingediend bij Iran om Vandecasteele naar ons land te kunnen overbrengen. Dat is bevestigd aan onze redactie. Voor die overbrenging een feit is, moet nog aan een hele rist voorwaarden voldaan zijn. Zo moet Vandecasteele zelf formeel bevestigen dat hij overgebracht wil worden, zijn er een hele rist administratieve handelingen nodig, moet Vandecasteele ook worden gehoord in deze zaak en moet - uiteindelijk - de Iraanse overheid de transfer zelf ook nog goedkeuren. Volgens onze bronnen kan die hele procedure "nog veel tijd in beslag nemen".
Hoe snel zou het kunnen gaan?
"Dit is een eerste belangrijke stap", zegt buitenlandjournalist Jens Franssen in onze nieuwspodcast "Het kwartier". "Maar aan de andere kant heb je ook Iran die van ons land een veroordeelde diplomaat/terrorist terugwil. Die vraag zal nog moeten komen. Dus op dit ogenblik is er formeel nog geen sprake van een ruil."
"Ter vergelijking: als je pakweg een drugscrimineel in ons land zou willen ruilen met een bevriend buurland als Nederland kan die procedure al maanden aanslepen. Hier moet je dus ook rekenen op maanden."
Bovendien heeft de Iraanse oppositie ook nog een zeg in deze zaak. "Als die diplomaat/terrorist wordt overgeleverd, kan de Iraanse oppositie nog in beroep gaan in eerste aanleg." En een dergelijk beroep werkt opschortend.
"Leven staat op het spel"
Gisteren had minister van Buitenlandse Zaken Hadja Lahbib (MR) nog een onderhoud met haar Iraanse ambtgenoot over de kwestie. Ze heeft daar opnieuw gepleit voor een verbetering van de detentieomstandigheden van Vandecasteele.
"Olivier is volledig op", klinkt het nog. "Hij kan niet de speelbal blijven van gesprekken tussen twee landen. Zijn leven staat op het spel: het gebrek aan concrete actie en snelle resultaten zou Olivier in een onherstelbare situatie kunnen brengen."
