"Als je partner overlijdt, heb je geen recht op rouwen door de grote berg paperassen die op je afkomt." Dat melden verschillende luisteraars van Radio2. Volgens notaris Bart Van Opstal kan je op voorhand een aantal zaken regelen om je nabestaanden te ontzorgen.
Wat kan je tijdens je leven al doen om je nabestaanden te ontzorgen?
Remi Spillebeen verliest zijn vrouw na 51 jaar huwelijk. Een droevige tijd, maar ruimte voor verdriet is er niet volgens hem. "Het rouwen wordt mij en vele lotgenoten ontnomen door de Vlaamse belastingdienst", zegt hij.
"Vanaf de dag na de uitvaart ben ik bezig documenten te kopiëren, attesten op te vragen, stukken op te vragen bij de bank en zoveel meer. De bankrekeningen worden voor onbepaalde tijd geblokkeerd. Het duurt een uurtje om de bankrekeningen te blokkeren, maar het duurt maanden om ze te deblokkeren."
Het duurt maar een uur om de bankrekeningen te blokkeren. Maar het duurt maanden om ze te deblokkeren.
Remi Spillebeen
5.000 euro om te overbruggen
Notaris Bart Van Opstal bevestigt dat de bankrekeningen geblokkeerd worden na een overlijden en dat het soms lang kan duren voor ze weer worden vrijgegeven. "Dat zijn extra zorgen, bovenop je verdriet en emotie. Maar er is wel wat speelruimte voor de langstlevende partner", legt Van Opstal uit.
Bepaalde facturen kan je als nabestaanden binnenbrengen bij de bank en dan betalen zij het bedrag rechtstreeks. Denk bijvoorbeeld aan de rekening van de begrafenisondernemer. "Daarnaast kan je als langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende partner maximaal 5000 euro afhalen van de geblokkeerde rekeningen om de periode financieel te overbruggen."
Daarnaast geeft Van Opstal nog een tip om de rekeningen zo snel mogelijk gedeblokkeerd te krijgen. "Wacht niet te lang om een notaris te consulteren na een overlijden. De aangifte na overlijden moeten binnen een bepaalde tijd gebeuren. Dus hoe sneller je de documenten kan verzamelen, hoe beter."
Het is voor alle duidelijkheid niet verplicht om met een notaris te werken. Je mag ook alles zelf regelen. Op de website notaris.be vind je een handige checklist met een stappenplan voor mensen die een naaste zijn verloren en een infofiche met alle documenten die je moet verzamelen om de aangifte van nalatenschap in orde te brengen.
Schenken tijdens het leven
De afhandeling van een erfenis kan lang duren. Een manier om dat makkelijker te maken is door al een deel van je vermogen te schenken terwijl je nog leeft. "Bij een schenking van geld, aandelen of effecten geniet je in Vlaanderen van een voordelig tarief van 3 procent schenkbelasting. Je erfgenamen moeten achteraf ook geen erfbelasting of successierechten te betalen."
Je kan zelfs het huis waar je nog zelf in woont al schenken bij leven, vult Van Opstal aan. "Je houdt wel de garantie dat je er mag blijven wonen met vruchtgebruik. Niemand kan je uit je huis zetten. De notaris kan bij de schenking bepaalde waarborgen regelen.bijvoorbeeld dat mensen die de schenking ontvangen, wel een zorgverplichting hebben."
Bij een schenking geef je een deel van je vermogen weg. Je moet wel zeker zijn dat je zelf nog genoeg buffer hebt
Notaris Bart Van Opstal
Er is wel een belangrijke kanttekening volgens Van Opstal: "Bij een schenking geef je een deel van je vermogen weg. Je moet dan wel zeker zijn dat je zelf nog genoeg buffer hebt. Als notarissen moeten wij onze cliënten daar ook op wijzen. Ook als dat betekent dat ze uiteindelijk kiezen om niet te schenken."
Testament of erfovereenkomst
Wie een schenking bij leven niet zit zitten, kan ook kiezen voor testament. Dat treedt pas in werking na je overlijden. Sommige mensen voelen zich daar comfortabeler bij, vertelt Bart Van Opstal. "Bovendien geef je echt aan wat je wensen zijn en kan je met een testament bepaalde mensen iets nalaten die volgens de wet niet van jou zouden erven."
Er zijn ook manieren om je testament fiscaal interessanter kan maken. "Denk bijvoorbeeld aan mensen die hun kleinkinderen iets willen nalaten zonder zich blauw te betalen aan erfbelasting. Daarbij doe je er als grootouder goed aan om na te denken over de grootte van het legaat per kleinkind: bedraagt het legaat niet meer dan 12.500 euro, dan betaalt het kleinkind géén erfbelasting."
Met een testament kan je je kleinkinderen iets nalaten zonder dat ze zich blauw te betalen aan erfbelasting
Notaris Bart Van Opstal
Tegenwoordig kan je ook kiezen voor een erfovereenkomst. In tegenstelling tot een testament overleg je dan vooraf met je erfgenamen over de erfenis. De zoon erft bijvoorbeeld het huis en de dochter het appartement aan zee.
Izimi, de digitale kluis
Na een overlijden moeten nabestaanden veel documenten verzamelen om de erfenis te regelen. Je kan hen helpen door tijdens je leven al belangrijke documenten te verzamelen in een (digitale) kluis.
In 2020 lanceerde de Belgische Notarisfederatie Izimi, een gratis digitale kluis. "Het is een plek waar je al je gevoelige en belangrijke documenten kunt bewaren. Geen fysieke kluis, maar een online kluis."
Je kan er documenten en wachtwoorden in verzamelen. " Dat is natuurlijk handig tijdens je leven. Het is ook handig voor je nabestaanden na je overlijden, want je kunt kiezen aan wie je toegang geeft tot je kluis na je overlijden."
De conclusie is volgens Van Opstal duidelijk: je kan tijdens je leven al veel voorbereiden. "Sommige mensen regelen alles op voorhand minutieus en helpen zo hun familie een eind op weg. Anderen regelen helemaal niets op voorhand. De dood is toch nog een taboe, maar we merken door de jaren heen dat er meer openheid komt."
