De Amerikaanse president Joe Biden heeft een wet bekrachtigd, die zegt dat de regering zo veel mogelijk inlichtingen over de oorsprong van COVID-19 moet vrijgeven. Er zijn daarover recent nieuwe onderzoeken van Amerikaanse instanties aan het licht gekomen. Die zeggen dat het virus mogelijk uit een Chinees laboratorium is gelekt.
De vraag waar het coronavirus, dat drie jaar geleden bijna de hele wereld platlegde, vandaan komt, is al een tijdje het onderwerp van een (verhit) debat. Eerder deze maand had het Amerikaanse Congres al de wet aangenomen, die zegt dat de regering zo veel mogelijk geheime informatie over de oorsprong van Covid-19 moet vrijgeven. President Biden heeft die wet nu ook bekrachtigd.
Cruciaal is dat het ook gaat om informatie over een mogelijk lek uit een Chinees laboratorium als oorzaak van de pandemie. Die zogenoemde laboratoriumtheorie zegt dat Covid-19 per ongeluk is gelekt uit een lab in Wuhan, waar voor de pandemie ook al veel onderzoek gebeurde naar coronavirussen. Dat bevindt zich op zo'n 40 kilometer van de versmarkt waar Covid-19 eerst werd vastgesteld.
Tegenover de laboratoriumtheorie staat dan weer de aanname dat het coronavirus op die markt van wilde dieren is overgegaan op mensen. Het virus is volgens die theorie natuurlijk ontstaan in de dieren, die daar verhandeld werden.
De laatste maanden zijn verschillende onderzoeken aan het licht gekomen, die beide theorieën meer kracht bij zetten. Maar sluitend bewijs voor een van de twee is er nog altijd niet, en zal er misschien ook nooit komen, zeggen experten.
Vorige week kwam een internationaal team van onderzoekers met nieuwe data over DNA-stalen die na de start van de pandemie werden genomen op de markt in Wuhan. Chinese onderzoekers hadden eerder gezegd dat in die stalen geen dierlijk DNA te vinden was, enkel menselijk DNA en Covid-19.
Maar de internationale onderzoekers zeggen nu dat sommige van die stalen ook DNA van wasbeerhonden bevatte. Dat is een hondachtige die sterk lijkt op een wasbeer en ook op de markt verhandeld werd. Die bevindingen willen niet zeggen dat het virus zeker van een wasbeerhond op een mens is overgesprongen. Maar ze wijzen wel weer in de richting van een natuurlijke oorsprong van het virus, zeggen de onderzoekers.
Tegelijkertijd is er, vooral in de VS, ook weer veel aandacht voor de laboratoriumtheorie. Die komt er door een nieuw rapport van het Amerikaanse ministerie van Energie, dat verscheen in Amerikaanse kranten. Volgens dat rapport is het virus hoogstwaarschijnlijk uit een labo gelekt. Het ministerie zegt tegelijkertijd wel dat het die bevindingen met "low confidence" doet, met weinig zekerheid dus.
Eerder had ook de FBI, de federale politiedienst in de VS, de labtheorie al onderschreven. Een paar dagen na de berichten over het rapport van het Energieministerie, zette het hoofd van de FBI op Fox News die bevindingen ook nog eens kracht bij. De FBI concludeerde dat "moderate confidence" heeft, gematigd vertrouwen, in de bevindingen.
Er zijn dus meerdere Amerikaanse instellingen tegelijk bezig met onderzoeken naar de oorsprong van Covid-19, maar daaronder is ook geen eensgezindheid. Naast de FBI en het Energieministerie zeggen vier andere instanties - ook met weinig zekerheid - dat het virus is ontstaan in een dier en zo is overgegaan op de mens. De CIA, de geheime dienst van de VS, trekt voorlopig nog geen conclusies.
Volgens experten is het niet onlogisch dat verschillende Amerikaanse diensten tot verschillende conclusies komen, want ze hebben allemaal hun specifieke vaardigheden.
Politiek versus wetenschap
Een groter probleem is volgens onafhankelijke experts dat de discussie meer in de politieke dan in de wetenschappelijke sfeer gebeurt. Vooral de Republikeinen in het Amerikaanse Congres zijn erop gebrand om de laboratoriumtheorie te bevestigen.
Aan het begin van de pandemie was de toenmalige Amerikaanse president Trump een spraakmakende aanhanger van de laboratoriumtheorie. Daarom werd die piste ook door wetenschappers vaak snel weggezet als een samenzweringstheorie, en is die niet voldoende onderzocht, klinkt het nu.
De spanningen tussen aanhangers van beide theorieën lopen hoog op: op sociale media worden wetenschappers die achter de theorie staan dat het virus natuurlijk is ontstaan, zelfs bedreigd. Al die emoties staan een neutrale, wetenschappelijke discussie in de weg.
China doet de deur dicht
Daar komt ook nog bij dat de Wereldgezondheidsorganisatie China niet meer binnen mag, om meer onderzoek te doen naar de oorsprong van het virus. In 2021 publiceerde de WHO de eerste bevindingen van een eerste team dat ter plaatse was gegaan, waarin stond dat de laboratoriumtheorie "zeer onwaarschijnlijk" was. Dat onderzoek moest nog voortgezet worden, maar dat gebeurde niet, mede omdat China niet bereid was mee te werken.
China spreekt overigens zelf stellig tegen dat Covid-19 zou gelekt zijn uit een labo in Wuhan. De nieuwe wet over het vrijgeven van informatie daarover is volgens Peking dan ook politieke manipulatie. De discussie over de oorsprong van het virus, maakt het water tussen de VS en China nog dieper. De laatste maanden en weken zijn de relaties tussen de twee landen tot een dieptepunt gezakt.
