Krijgen we een aparte tijdzone voor de maan? "Niet overbodig met huidige wedloop naar de maan"

Momenteel bestaat er geen aparte tijdzone voor de maan. Tegelijk staan er heel wat verschillende missies naar de maan op stapel, en zou er zelfs een permanent ruimtestation aan de maan worden gekoppeld om het verblijf daar makkelijker te maken. 

Een tijdzone voor de maan zou dus welkom zijn. En er is meer. Ook het bepalen van de tijd zelf wordt een uitdaging. Want een atoomklok op de maan wijkt licht af van dezelfde klok op de aarde, wegens de verminderde zwaartekracht. De ESA liet zich tijdens een meeting in Nederland in november daarom ontvallen dat "we stilaan eens moeten gaan nadenken over het bepalen van de tijd," als onderdeel ook van een bredere denkoefening over navigatie en communicatie op de maan. Eerder deze maand raakte dan bekend dat de ESA effectief doorzet met de plannen. 

Eerst het technische probleem. "Klokken op de maan gaan sneller dan die op aarde wegens de verminderde zwaartekracht", zegt Pascale Defraigne van de Koninklijke Sterrenwacht aan VRT NWS. Het gaat om ongeveer 60 microseconden per dag, wat bijna niks lijkt maar toch duidelijke gevolgen heeft. 

"Je moet weten dat de lichtsnelheid (ongeveer) 1 meter per 3 nanoseconden bedraagt. Die lichtsnelheid wordt gebruikt in heel wat wetenschappelijke toepassingen, zoals in GPS-systemen om een exacte positie te bepalen op basis van satellietgegevens. In die optiek is 60 microseconden dus heel wat. Daar moeten we echt rekening mee houden, bijvoorbeeld als we een navigatiesysteem rond de maan willen opzetten."

Tweede probleem: hoe laat is het op de maan? Gewoon het ritme van dag en nacht volgen zoals op aarde, is geen optie, vertelt Philippe Mollet van de volkssterrenwacht MIRA aan VRT NWS. "De maan heeft een cyclus van ongeveer 29,5 dagen. Het menselijke bioritme kan zich daar nooit aan aanpassen. Voor Mars zou je dat nog in overweging kunnen nemen, omdat een cyclus van dag en nacht daar ongeveer 24,5 uur bedraagt. Het is overigens puur toeval dat de lichtcyclus op Mars zo dicht aanleunt bij die op aarde." 

Voor de maan moeten we dus iets definiëren, zegt Mollet. Het eenvoudigste is om de aardse tijdscyclus over te nemen. Dat gebeurt nu al in het Internationaal Ruimtestation ISS, waar de GMT-standaard (Greenwich Mean Time) werd overgenomen. In de winter lopen we in België één uur voor op de GMT-standaard, in de zomer twee. In het ISS-ruimtestation is het tijdens onze wintertijd dus altijd één uur vroeger. 

De vraag is of de Verenigde Staten, die met hun ruimtevaartorganisatie NASA heel ver staan met hun ruimteprogramma's, zich daar zomaar zullen bij neerleggen. En wat dan gezegd van China, dat ook grote ruimteplannen heeft, Japan of Rusland? "Gaat iedereen meewerken aan zo'n gestandaardiseerde maantijd? We weten het niet. We zullen veel samenspraak nodig hebben", zegt Mollet. 

Hoe nodig is zo'n tijdzone voor de maan? "Je zou kunnen zeggen: waar spreken we eigenlijk over? Maar vergeet niet dat het nu allemaal snel kan gaan," verwijst Mollet naar de lopende ruimteprogramma's voor de maan. In 1969 zette de mens voor het eerst voet op de maan, maar kort daarna verwaterde de interesse, of toch tenminste de interesse om opnieuw mensen op de maan te zetten. Tot de voorbije jaren dus.  

Er is momenteel eigenlijk een echte wedloop aan de gang. Niet enkel landen of ruimtevaartorganisaties werpen zich in de nieuwe race naar de maan: ook commerciële spelers als Elon Musk zien er wel brood in. 

Een retourtje maan voor als je het kan betalen: het komt er vroeg of laat aan - en veeleer vroeg dan laat. Ook een Japanse firma heeft plannen, en zelfs de Verenigde Arabische Emiraten hebben er zin in.  

Vorige herfst beleefde de Artemis 1-missie van de NASA een eerste hoogtepunt toen ze rakelings langs de maan scheerde. Artemis 1 moet met de Orion-capsule de weg vrijmaken voor een bemande maanmissie, Artemis 3, mogelijk al over enkele jaren. 

Op langere termijn moet er ook een ruimtestation komen dat rond de maan cirkelt en vanwaar astronauten in een landingstoestel kunnen afdalen naar de maan en er weer naar terugkeren. Ook China heeft zijn zinnen op de maan gezet, met de Chang'e-missie. Maar als er leven en activiteit komt op (of aan) de maan, dan weten dus best ook hoe laat het daar precies is om de juiste afspraken te maken. 

Ook onze collega's van de actuapodcast "Het kwartier" gingen op de kwestie in, beluister het via onderstaande link (als derde item):