Armstrong zette 40 jaar geleden voet op de maan
Het is vandaag 40 jaar geleden dat er voor het eerst mensen op de maan liepen, de Amerikanen Neil Armstrong en Edwin "Buzz" Aldrin. De Amerikanen waren dus eerst op de maan en hadden, wat hen betreft, de wedloop om de ruimte gewonnen. En dat terwijl in het begin van de wedloop de Sovjets het ene succes na het andere boekten.
Gepubliceerd:
Lange voorgeschiedenis
Die eerste mannen op de maan hadden uiteraard een lange voorgeschiedenis. De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie waren tijdens de Koude Oorlog niet alleen in een wapenwedloop verwikkeld maar ook in een "space race", een wedloop om om ter eerste de ruimte te "veroveren". En aanvankelijk hadden de Sovjets duidelijk de bovenhand: de Amerikanen hadden aangekondigd dat ze tegen de lente van 1958 een satelliet wilden lanceren maar op 4 oktober 1957 al lanceerde de Sovjet-Unie de Sputnik 1.
Nauwelijks een maand later volgde de Sputnik 2, met aan boord het hondje Laika (foto), het eerste levende wezen in een baan om de aarde. (Laika overleefde het avontuur niet: vijf na zeven uur na de lancering stierf zij door oververhitting en stress. Het was overigens nooit de bedoeling dat Laika terug zou keren naar de aarde. In 1960 keerden twee Sovjet-honden, Belka en Strelka, wel terug van een reisje rond de aarde). Intussen mislukte een Amerikaanse lanceringspoging op Cape Canaveral en dat leidde tot de "Sputnik-crisis": een periode van politieke beroering waarin onderzocht werd hoe het kwam dat de VS de Sovjets niet de baas kon in de ruimte. De crisis leidde midden 1958 tot de oprichting van de Amerikaanse ruimtevaartagentschap NASA. Vier maanden na de Sputnik lanceren de Amerikanen dan toch hun eerste satelliet, de Explorer 1.
De eerste man in de ruimte is evenwel opnieuw een Sovjet: op 12 april 1961 wordt Yuri Gagarin (foto) de eerste mens in een baan om de aarde. De eerste Amerikaan in de ruimte volgt 23 dagen later met Alan Shepard en begin 1962 wordt John Glenn de eerste Amerikaan die een volledige baan om de aarde maakt. En de Sovjets blijven de primeurs op elkaar stapelen: het eerste duo in de ruimte (augustus 1962), de eerste vrouw in de ruimte (juni 1963), de eerste vlucht met drie kosmonauten (oktober 1964), meteen ook de eerste vlucht waarbij de kosmonauten geen ruimtepak droegen in de capsule. En ook de eerste ruimtewandeling staat op naam van de Sovjet-Unie. In maart 1965 voert Alexey Leonov ze uit maar die missie wordt hem bijna noodlottig: hij had problemen om opnieuw in de capsule te geraken en door een slecht functionerende remraket kwam het ruimteschip 1.600 kilometer van zijn geplande landingsplaats terecht. De Amerikaan Edward White volgt drie maanden later met een ruimtewandeling tijdens de Gemini 4-missie.
Naar de maan
Intussen was de aandacht in de "space race" verlegd naar de maan. De Amerikanen waren er van overtuigd dat een bemande maanlanding nog ver genoeg in de toekomst lag om het mogelijk te maken dat de VS er als eerste in zou slagen. Op 25 mei 1961 stelt president John F. Kennedy (foto) in een toespraak tot de beide kamers van het parlement een bemande maanlanding voor als een "nationaal doel". "Eerst en vooral geloof ik dat deze natie zich er toe moet verbinden om het doel te bereiken, nog voor dit decennium om is, van een man op de maan te laten landen en hem veilig terug naar de aarde te brengen", zo zei hij, nog geen maand nadat de eerste en op dat ogenblik enige Amerikaan in de ruimte had gevlogen. Opnieuw waren het echter de Sovjets die de eerste successen boekten. Hoewel het de bedoeling was dat de Luna 1 sonde op de maan zou crashen en dat niet gelukt is, werd de sonde begin 1959 wel de eerste die in de dichte nabijheid van de maan kwam.
En in september 1959 crashte de Luna 2 wel op het maanoppervlak, het eerste door mensen gemaakte object op onze satelliet. In dat zelfde jaar brengen de Sovjets nog de Luna 3 in een baan om de maan en die stuurt ook de eerste foto's door van de achterkant van de maan. Na een aantal mislukkingen zijn het opnieuw de Sovjets die in februari 1966 met Luna 9 de eerste maanlanding voor elkaar brengen. Daaruit kon men afleiden dat een maanlander niet in het maanstof wegzonk, zoals gevreesd werd. Nog in 1966 werd de Luna 10 het eerste tuig dat in een baan om de maan terechtkwam.
Amerikaanse successen
De Amerikanen hadden intussen weinig succes met hun Pioneer en Ranger-programma. De ene mislukking volgde op de andere en pas midden 1964 slagen ze erin een sonde op te maan te laten crashen met de Ranger 7. Een succesvolle landing volgt in 1966 met de Surveyor 1. In 1968 worden de Amerikanen de koplopers in de ruimterace als Apollo 8 in een baan om de maan aankomt. De bemanningsleden James Lovell, Frank Borman en Bill Anders worden de eerste mensen in een baan om de maan. De Apollo 9 test het ontkoppelen van de maanmodule, die vervolgens een bemande vlucht maakt en opnieuw met succes aangekoppeld wordt. Ook de Apollo 10 test de maanmodule, dit keer in een baan om de maan, en daarbij komt men tot op 15 kilometer van het maanoppervlak. Daarna is men klaar voor het echte werk en op 20 juli 1969 landt de eerste bemande module van de Apollo 11 (foto: de lancering) in de Mare Tranquilitas op de maan. Rond kwart na negen 's avonds onze tijd kon gezagvoerder Armstrong de geruststellende woorden uitspreken: "Houston, Tranquility Base here. The Eagle has landed."
De astronauten Aldrin en Armstrong blijven geruime tijd in de maanlander terwijl ze zich voorbereiden op de EVA (Extra-vehicular activity). Eens het zover is, komt gezagvoerder Armstrong als eerste naar buiten, gevolgd door Aldrin. Samen planten ze een vlag op de maan, zetten ze wetenschappelijke experimenten op en verzamelen ze maanstof en maanrotsen. Daarna verdwijnen ze opnieuw in de maanmodule, die opnieuw onder druk gebracht wordt en ze gaan slapen. Dezelfde dag nog stijgt de maanmodule op en koppelt zich aan de Colombia die in een baan rond de maan was blijven cirkelen. Twee dagen later landt de Columbia veilig en wel in zee. De NASA kan opgelucht adem halen, de Amerikanen hebben er drie helden bij en de "space race" is gewonnen.
