Weggeworpen Romeinse fallus was mogelijk meer dan een geluksbrenger

Oorspronkelijk werd gedacht dat het houten object gebruikt werd om kleding of schoeisel te herstellen, aangezien het gevonden was samen met tientallen schoenen en kledingaccessoires, andere werktuigen en afval zoals afsnijdsels van leder en bewerkte geweitakken. 

Dat was allemaal weggegooid in een vroegere gracht aan het fort uit de 2e eeuw. Het fort van Vindolanda ligt in het noorden van Engeland, iets ten zuiden van de Muur van Hadrianus die de noordelijke grens van het Romeinse rijk moest verstevigen en errond was ook een burgerlijke nederzetting ontstaan. Opmerkelijk aan het fort is dat de bodem er gedeeltelijk anaeroob is - geen zuurstof bevat -, waardoor stoffen die elders al lang vergaan zouden zijn, zoals hout, leer en textiel, er uitstekend bewaard zijn. 

Dat is ook het geval met de houten fallus, die volgens een nieuwe analyse van experten van de Newcastle University en het University College Dublin het enige bekende exemplaar is van een houten 'lichaamsloze' fallus dat in heel de Romeinse wereld gevonden is. 

Fallussen waren nochtans wijdverspreid in het Romeinse rijk en men geloofde dat ze bescherming boden tegen onheil. Ze werden vaak afgebeeld in fresco's en mozaïeken of ze vormden een onderdeel van de versiering van andere voorwerpen, zoals aardewerken potten of de heften van messen. Kleine fallussen uit been of metaal werden algemeen gedragen als hangers rond de nek. 

Maar het onderzoeksteam denkt dat het object, dat in 1992 bij opgravingen in Vindolanda gevonden werd, gebruikt kan geweest zijn voor meer dan alleen het afweren van het kwaad. Uit analyse blijkt immers dat de beide uiteinden van de fallus opmerkelijk gladder waren dan de rest, wat wijst op herhaaldelijk contact gedurende een lange tijd.

In een discussiepaper geeft het team drie mogelijkheden voor het gebruik van de fallus. Een daarvan is dat het object op ware grootte gebruikt werd als seksueel hulpmiddel. Het is immers geweten dat de oude Romeinen en Grieken dergelijke hulpmiddelen gebruikten. 

Een andere mogelijkheid is volgens het team dat het object gebruikt werd als een stamper - ofwel voor culinaire doeleinden of om ingrediënten voor cosmetica of medicinale behandelingen fijn te stampen.  

De grootte van het object zal het makkelijk gemaakt hebben om het in de hand te houden, terwijl de speciale vorm ervan het eten of de andere ingrediënten die bereid werden, doordrongen zou hebben met vermeende magische eigenschappen. 

Een derde mogelijke functie is dat de fallus ingepast werd in een standbeeld dat voorbijgangers zouden aangeraakt hebben om geluk te verkrijgen of voor bescherming tegen ongeluk - iets wat algemeen was in het Romeinse rijk. 

Als dat het geval was, zou het beeld waarschijnlijk nabij de ingang van een belangrijk gebouw geplaatst zijn, zoals het huis van de bevelvoerende officier of het hoofdkwartier. De analyses tonen echter aan dat de fallus ofwel binnen in een huis geweest is of toch zeker niet gedurende lange tijd buiten heeft gestaan op een onbeschutte plaats.

"De groottte van de fallus en het feit dat hij uit hout gesneden was, roepen een aantal vragen op over het gebruik ervan in de oudheid. We kunnen niet zeker weten waarvoor hij bedoeld was, in tegenstelling met de meeste andere fallische objecten, die symbolisch gebruik maken van die vorm voor een duidelijke functie, zoals een geluksbrenger. We weten dat de oude Romeinen en Grieken seksuele hulpmiddelen gebruikten - dit object uit Vindolanda zou er een voorbeeld van kunnen zijn", zei doctor Rob Collins, een archeoloog aan Newcastle University en een van de auteurs van de studie.   

"Houten objecten zullen veel voorkomend geweest zijn in de antieke wereld, maar ze overleven enkel onder zeer bijzondere voorwaarden - in het noorden van Europa normaal gezien in donkere, vochtige en zuurstofvrije grondlagen. Het is dus extreem zeldzaam dat de Vindolanda fallus het overleefd heeft", zei tweede auteur doctor Rob Sands, een archeoloog aan het University College Dublin. 

"Hij heeft bijna 2.000 jaar overleefd voor hij gevonden werd door de Vindolanda Trust omdat de bewaringsomstandigheden stabiel zijn gebleven. De klimaatverandering en de veranderende grondwaterpeilen betekenen echter dat het overleven van dergelijke objecten steeds meer bedreigd wordt", zo zei hij.

"Deze herontdekking toont aan hoe waardevol het is een dergelijke ongelooflijke verzameling te hebben van materiaal uit één site en in staat te zijn dat materiaal opnieuw te beoordelen. De houten fallus mag momenteel wel de enige overblijvende uit die tijd zijn, maar het is onwaarschijnlijk dat hij de enige in zijn soort was die op deze site gebruikt is, langs de grens of zelfs in Romeins Brittannië", zei Barbara Birley, de beheerder van de Vindolanda Trust, de organisatie die instaat voor het beheer van de site, het Vindolanda Museum en het Roman Army Museum in Carvoran, een ander Romeins fort langs de Muur van Hadrianus. 

De fallus wordt momenteel tentoongesteld in het Vindolanda Museum. 

De studie van Collins en Sands is gepubliceerd in . Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van de Newcastle University.