"Bachmoet is volledig in onze handen", zegt Rusland: wat betekent dat voor de oorlog?

Sinds mei vorig jaar is hevig gevochten om Bachmoet. Zowel aan Oekraïense als aan Russische kant zijn erg veel slachtoffers gevallen. Bachmoet is zwaar gebombardeerd en zo goed als van de kaart geveegd. 

Of de stad nu echt 100 procent onder Russische controle is, blijft onduidelijk. De Russen claimen dat sinds gisteren. Oekraïne ontkent en zegt dat er nog steeds gevochten wordt. Al klinkt het wel dat de situatie kritiek is. De Oekraïense president Zelenski leek de val van Bachmoet vanop de G7-top te bevestigen. "Bachmoet is alleen nog in ons hart", zei hij. Maar een woordvoerder verduidelijkte later dat hij daarmee niet bedoelde dat de stad volledig veroverd is. 

Maar anders dan de maandenlange strijd doet vermoeden, is Bachmoet noch voor Rusland, noch voor Oekraïne, van groot militair belang.

Vanuit Bachmoet kunnen de Russische strijdkrachten wel verder oprukken naar de grotere steden Slovjansk en Kramatorsk. Dat zijn belangrijkere steden dan Bachmoet: Slovjansk is een belangrijk knooppunt van wegen, en Kramatorsk is het administratieve centrum van de provincie Donetsk sinds de stad Donetsk al in 2014 in handen van Russischgezinde opstandelingen viel. Het is ook het hoofdkwartier van het Oekraïense leger in de provincie Donetsk.

Maar het is niet zo dat nu Rusland Bachmoet in handen heeft, de weg zomaar open ligt om verder te gaan. De Russen hebben er meer dan 8 maanden over gedaan om van hun vorige standplaats naar Bachmoet op te trekken, een afstand van iets meer dan 32 kilometer. Van Bachmoet naar Kramatorsk en Slovjansk is het bijna 50 kilometer. "Bovendien zijn die steden ook nog veel meer versterkt dan Bachmoet", zegt Ruslandkenner Jan Balliauw. "Het is dus niet zo dat nu Bachmoet gevallen is, de Russen gewoon door kunnen walsen en heel Donetsk kunnen innemen."

Bovendien zijn de Oekraïners nog actief aan de flanken van de stad. Een tegenoffensief in de komende weken is een mogelijkheid. Het is dus nog maar de vraag of het Russische leger de stad in handen kan houden zonder de Wagner-huurlingen, die nu wellicht andere oorden opzoeken.

Militair zijn er dus wel vragen te stellen bij het belang van Bachmoet, waarom is er dan maandenlang om gevochten? "Bachmoet is een symboolstad geworden", zegt Balliauw. "Hoe klein en onbelangrijk die misschien ook is, de Russen zullen dit als een grote overwinning afschilderen."

Ook voor Oekraïne is Bachmoet altijd symbolisch belangrijk gebleven. "Bachmoet is ons fort", omschreef president Zelenski de situatie. Met andere woorden: steden opgeven staat niet in het woordenboek van de Oekraïners. Tegelijk was het vasthouden aan Bachmoet ook een strategie van Oekraïne, legt Jan Balliauw uit: "De tactiek van Rusland om de stad in te nemen, was letterlijk lichamen in de strijd gooien." 

Volgens bronnen zouden bij Bachmoet honderden Russische slachtoffers per dag gevallen zijn. "Bij de verschillende aanvalsgolven van de Russen, werden onervaren soldaten vooruitgestuurd en gewoon neergemaaid door Oekraïens vuur. Dat is een ouderwetse, gruwelijke manier van oorlog voeren. De Oekraïners zaten in de verdedigende positie, dus bij hen vielen meer gewonden dan doden. Op die manier wilden ze ook letterlijk de Russische mankracht uitputten en bezighouden, zodat ze niet elders konden gaan vechten."

Een pyrrusoverwinning dus voor de Russen bij Bachmoet. En daar heeft ook (en vooral) het Russische huurlingenleger Wagner van Jevgeni Prigozjin aan bijgedragen. Volgens Amerikaanse bronnen zijn bij Bachmoet zeker 4.000 manschappen van Wagner omgekomen en 10.000 gewond geraakt. Veel van hen zijn gedetineerden, die door Prigozhin geronseld werden in de Russische gevangenissen met de belofte dat ze na hun dienst amnestie zouden krijgen. Het zijn dus vooral ook die veroordeelden, die door Prigozjin als kanonnenvlees werden ingezet om koste wat kost de stad te veroveren. 

Prigozjin pronkt er ook zelf mee dat zijn troepen erin geslaagd zijn om Bachmoet binnen te halen. "Op 20 mei 2023, op de middag, werd Bachmoet volledig veroverd", zegt Prigozjin in een videoboodschap die door zijn persdienst werd verspreid via Telegram. "De operatie om Bachmoet te controleren duurde 224 dagen. Er was hier alleen maar Wagner", aldus nog Prigozjin.

De laatste maanden is hij ook erg vocaal geweest in zijn kritiek op het Russische leger. Hij claimde bijvoorbeeld dat enkel zijn Wagnertroepen er in slagen om echt vooruitgang te boeken in deze oorlog. Ook nu haalde hij opnieuw hard uit naar de Russische legerleiding. "We hebben niet alleen gevochten tegen het Oekraïense leger in Bachmoet, maar ook tegen de Russische bureaucratie die ons stokken in de wielen heeft gestoken", zei hij in een video. 

Prigozjin wordt soms gezien als een concurrent voor Poetin die meer en meer macht naar zich toe wil trekken. Andere stemmen zien in hem dan weer een marionet die door het Kremlin wordt gebruikt als afschrikmiddel om de politieke macht vast te houden: "Kijk eens naar deze bruut, het kan altijd nog erger als iemand anders dan Poetin aan de macht zou komen."

Volgens Jan Balliauw betekent de overwinning van Rusland (en vooral dan Wagner) bij Bachmoet niet meteen dat Prigozjin pijlsnel op zal klimmen.

"President Poetin heeft de oorlog in handen gegeven van Gerasimov, de topman van het Russische leger. Daarmee werd duidelijk dat het Kremlin de oorlog heel hoog op de agenda zet en de touwtjes in handen houdt. Prigozjin heeft ook niet meer de toelating gekregen om in de gevangenissen te gaan ronselen, dus de strategie die hij in Bachmoet heeft toegepast, kan hij binnenkort ook niet meer gebruiken op andere plaatsen. Het aandeel van Wagner in de oorlog zal dus waarschijnlijk afnemen."