In Tsjechië zijn de presidentsverkiezingen begonnen. Tijdens deze eerste ronde zal er vandaag en morgen gestemd worden. In de peilingen staan oud-premier Andrej Babiš en Petr Pavel, een voormalige generaal en NAVO-topman, op kop. Waarschijnlijk zal geen enkele kandidaat meteen een meerderheid halen. Een tweede stemronde binnen twee weken moet het pleit beslechten.
Tsjechië kiest nieuwe president, oud-premier Babiš leidt in de peilingen
Paulien Lambert
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Babiš' campagne kreeg op het laatste moment nog een stevige boost: begin deze week werd hij vrijgesproken in een corruptiezaak over Europees geld. Hij wordt ook gesteund door de huidige president, Miloš Zeman. De partij van Babiš haalde in 2021 de meeste stemmen bij de parlementsverkiezingen, maar kon geen meerderheid vormen. Enkele andere partijen vormden een coalitie zonder hem. Sindsdien zit Babiš in de oppositie.
Naast politicus is Babiš zakenman en tegelijk een van de rijkste mensen in Tsjechië. Hij is ook de oprichter van de populistische partij ANO. Hij wordt omschreven als "Berlusconi-achtig" figuur: tijdens zijn periode als premier en ook al als minister werd hij beschuldigd van corruptie. Dat leidde tot een conflict met de EU.
De twee belangrijkste concurrenten van Babiš varen een meer pro-Europese koers en worden gesteund door de zittende regering. Die heeft na vijf jaar Babiš Tsjechië weer stevig ingeschreven in een pro-Europese en pro-NAVO-koers. De regering is ook grote voorstander van wapens leveren aan Oekraïne, Babiš is dat niet. Deze presidentsverkiezing wordt daarom ook door analisten omschreven als referendum over het beleid van de regering.
Andere kandidaten
In de peilingen is het een nek-aan-nek-race tussen Babiš en Petr Pavel, een generaal op rust die ook nog voorzitter was van het militair comité van de NAVO, dat is de nummer twee naast de secretaris-generaal van de alliantie. In een tweede ronde tegen Babiš zou Pavel volgens de peilingen meer kans maken, omdat hij volgens polls meer kiezers van andere kandidaten achter zich zou kunnen krijgen.
Als NAVO-topman heeft Pavel veel internationale en diplomatieke ervaring. Als rasechte militair onderstreept hij in zijn campagne het belang van "de regels volgen". Hij houdt er een harde positie op na wat migratie betreft: Pavel wil enkel vluchtelingen toelaten uit landen die "cultureel gelijkaardig" zijn aan Tsjechië, met als voorbeeld in kwestie Oekraïne. Dat beleid zou wel kunnen botsen met internationale afspraken over migratie.
Een nipte derde in de peilingen is Danuše Nerudová, een econome en voormalig rector van de Mendel Universiteit in Brno. Zij zou de eerste vrouwelijke president van Tsjechië kunnen worden. De liberale politica staat voor verandering, digitalisering en modernisering. Ze vergelijkt zichzelf ook met de Finse premier Sanna Marin, de Estse premier Kaja Kallas en de Slovaakse president Zuzana Čaputová. Nerudová adviseerde als econome de regering tijdens de coronacrisis, en wil ook als president de economie hervormen.
Een handvol andere kandidaten maakt geen kans om naar de tweede ronde te gaan.
Het is nog maar de derde keer dat de president in Tsjechië rechtstreeks verkozen wordt, eerder werd die aangeduid door het parlement. De eerste president was Václav Havel, toen Tsjecho-Slowakije opsplitste in 1993. De president in Tjsechië heeft niet zo veel macht, maar eerder een ceremoniële functie. Hij of zij benoemt wel onder meer de premier en rechters, en heeft een zeg in het buitenlands beleid van Tsjechië. De president is bovendien ook belangrijk voor het internationale imago van het land.
