Staatsveiligheid waarschuwt in jaarrapport: buitenlandse mogendheden proberen onze politiek te beïnvloeden, en vooral China is er erg bedreven in

Weet u nog, Qatargate? Eind vorig jaar barstte er een groot corruptieschandaal uit in het Europees Parlement. Er werden enorme geldsommen gevonden die Qatar aan Europarlementariërs uitgekeerd zou hebben. Met dat geld, maar ook met cadeaus en andere voordelen zou Qatar geprobeerd hebben om de politieke en economische besluitvorming in Europa te manipuleren.

Ook de Belgische Staatsveiligheid was nauw betrokken bij die corruptiezaak. Maar in haar nieuwe jaarrapport waarschuwt Staatsveiligheid dat de meeste gevallen van inmenging veel subtieler gebeuren. 

"Dat inmengingsdossier, waar veel over te doen was in de media, was eigenlijk niet representatief", zegt Francisca Bostyn, administrateur-generaal van Staatsveiligheid. "In de meeste van de andere dossiers gebeurt het op een veel minder uitgesproken manier." 

Veel inmenging speelt zich af in de grijze zone van wat wettelijk toegelaten is. Corruptie is dat niet, maar lobbyen bijvoorbeeld wel. En daar zijn heel wat buitenlandse mogendheden, zowel grote naties als kleinere regio's, heel bedreven in. "Die proberen op Belgisch grondgebied beslissingsprocessen te beïnvloeden, of dat nu Belgische beslissingen zijn of in de Europese instellingen."

Vooral China is daar erg bedreven in. "Dat land weet echt als de beste alle mogelijke technieken te gebruiken, van legitieme lobbying, inmenging en spionage tot zelfs economische chantage. Dat doen ze soms via officiële vertegenwoordigers van de Chinese overheid in ons land. Maar het kan ook via personen die onder een journalistieke cover werken, of zakenmensen."

"Het is heel gemakkelijk voor China om mensen, al dan niet functionarissen, naar China te halen in het kader van een bedrijfsbezoek of een economische missie. Vaak leggen ze zo contacten waar ze dan later proberen op voort te bouwen."

Daarom heeft Staatsveiligheid nu ook zogenaamde front offices gecreëerd. "Dat zijn gezichten van onze dienst, een soort van ambassadeurs. Bedrijven of universiteiten die vragen hebben of met bepaalde problemen zitten, kunnen hen aanspreken."

Verder waarschuwt Staatsveiligheid ook voor de georganiseerde misdaad. Die dreigt stilaan de werking van de staat te ondermijnen.

"De minister van Justitie wordt bedreigd omwille van de strijd tegen de georganiseerde misdaad. En ook in andere landen worden advocaten, journalisten en kroongetuigen bedreigd. Dan raak je echt aan de fundamenten van de democratie. En dat is waar we vandaag de dag meer en meer naar evolueren."

En hoe zit het met die andere bedreigingen waar Staatsveiligheid traditioneel een oogje voor in het zeil houdt: extreemrechts bijvoorbeeld?

De corona- en migratiecrisis hebben alvast als een vliegwiel gewerkt. "De rechts-extremistische scene heeft dat anti-overheidsgevoel uitgebuit." Al richt het ongenoegen zich vandaag de dag niet meer enkel en alleen op de overheid, maar ook op alles wat gezien wordt als het establishment. Ook journalisten, bijvoorbeeld.

"Rechts-extremisme evolueert ook steeds meer naar een salad bar ideology (een ideologie zoals een buffet, zeg maar, waar je je eigen ideeën bijeen kan kiezen, red.). We zien niet langer het pure neofascisme of neonazisme. We zitten met een mengelmoes van een  rechtsextremistische ideologieën, de zogenaamde doomsday preppers die bezig zijn met het einde van de wereld, de complottheorieën…"

Op die manier stelt een individu z'n eigen ideologie samen. Maar de een is er vatbaarder voor dan de ander. "We stellen vast dat er af en toe ook mensen tussen zitten met kwetsbare psychologische profielen." Daar is waakzaamheid voor geboden, zeker wanneer zij (al dan niet legale) wapens gaan aanschaffen.

De dreiging van het jihadisme lijkt dan weer wat af te nemen, of toch alleszins de kans op een grote aanslag. "We zijn wel aandachtig voor aanslagen van lone actors, individuen die geradicaliseerd zijn en op een of ander moment willen overgaan tot actie. En natuurlijk ook voor personen die momenteel in conflictgebieden zoals Syrië verblijven of intussen teruggekeerd zijn."

Vallen Belgen die naar het front in Oekraïne getrokken zijn daar dan ook onder? Volgens Staatsveiligheid zou het gaan om een veertigtal mensen. "De meesten zijn vandaag al teruggekomen. En we hebben die mensen gesproken, gedebriefd zoals we dat in onze termen noemen, om te horen welke ervaringen zij hebben opgedaan."

Zij hebben uiteindelijk gevechtervaring opgedaan en met wapens leren werken. Vooral mensen die eerder al bij Staatsveiligheid bekend waren voor ze vertrokken, verdienen extra aandacht. "Maar uiteindelijk moeten we vaststellen dat de meerderheid van die mensen na de eerste twee weken al gedesillusioneerd zijn  teruggekeerd. Daar maken we ons niet zoveel zorgen over."