Hoelang kan Jair Bolsonaro nog in de VS blijven? "We mogen geen toevluchtsoord zijn voor iemand die binnenlands terrorisme stimuleert"

Twee dagen voor het einde van zijn ambtstermijn op 1 januari verliet Jair Bolsonaro met een militair vliegtuig zijn land en zocht hij een toevluchtsoord in Orlando, in de Amerikaanse staat Florida. De voormalige president had daarvoor al verschillende keren laten verstaan dat hij de presidentiële sjerp niet persoonlijk zou overdragen aan zijn opvolger Luiz Ignacio "Lula" da Silva. Bolsonaro heeft zijn verkiezingsnederlaag ook nooit toegegeven.

Hoelang hij van plan was om in Florida te blijven, werd toen niet bekendgemaakt - er kwam amper officiële communicatie over Bolsonaro's vertrek. Enkel uit communicatie van het secretariaat-generaal van het presidentschap viel af te leiden dat Bolsonaro mogelijk voor minstens een maand in de VS zou blijven. Braziliaans veiligheidspersoneel dat instaat voor zijn beveiliging, had namelijk de toelating gekregen voor een reis naar Miami tot 30 januari.

Maar nadat duizenden van zijn aanhangers gisteren het parlement, het presidentieel paleis en het Hooggerechtshof in Brasilia hebben bestormd, rijst de vraag hoelang Bolsonaro nog in de VS kan of mag blijven. Bolsonaro distantieerde zich wel van de bestorming en veroordeelde ze op Twitter. "Vreedzame demonstraties maken deel uit van de democratie, plunderingen en invasies van openbare gebouwen vallen daar niet onder", schreef hij. En: "Gedurende mijn hele mandaat heb ik altijd de grondwet, de democratie, de transparantie en onze vrijheid gerespecteerd en verdedigd."

Voor verschillende Democratische Congresleden maakt die publieke veroordeling geen verschil. "Bolsonaro zou niet in Florida mogen zijn. De Verenigde Staten zouden geen toevluchtsoord mogen zijn voor deze autoritair die binnenlands terrorisme in Brazilië heeft gestimuleerd", zei het Democratische Congreslid Joaquin Castro op CNN. "Hij zou teruggestuurd moeten worden naar Brazilië."

Ook het Democratische Congreslid Alexandria Ocasio-Cortez denkt er zo over. "De VS moet ermee stoppen om onderdak te verlenen aan Bolsonaro in Florida", schreef ze op Twitter. "Bijna twee jaar nadat het Amerikaanse Capitool door fascisten werd aangevallen, zien we fascistische bewegingen in het buitenland een poging doen om hetzelfde in Brazilië te doen."

De druk op de regering-Biden om een beslissing te nemen over het lot van de Braziliaanse ex-president wordt daarmee opgevoerd. Volgens bronnen binnen de Amerikaanse overheid staat het zo goed als vast dat Bolsonaro met een A1-visum de VS is binnengekomen, een speciaal visum voor staatshoofden. Normaal gezien wordt dat visum geannuleerd zodra het staatshoofd is afgetreden. Maar omdat Bolsonaro de VS is binnengekomen voor zijn termijn afliep, zijn er vermoedens dat zijn A1-visum nog steeds actief is.

Volgens bronnen binnen de Amerikaanse overheid die het Britse persagentschap Reuters kon spreken, staat er geen termijn op de lengte van een verblijf in de VS met een A1-visum. "We bevinden ons op onbekend terrein", klinkt het. "Wie weet hoe lang hij van plan is te blijven?" Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken wil zich van zijn kant niet uitspreken over individuele visumdossiers.

Volgens anderen kan de Amerikaanse regering echter zonder al te veel moeite het visum van Bolsonaro intrekken. "De Verenigde Staten, of eender welk ander land, kunnen een buitenlander om elke reden het land uitzetten, zelfs iemand die met een visum legaal het land is binnengekomen", zegt de voormalige Amerikaanse ambassadeur in Panama John Feeley aan Reuters. "Het is een zuiver soevereine beslissing waarvoor geen juridische rechtvaardiging is vereist."

Bolsonaro zal in elk geval niet staan springen om snel terug te keren naar zijn thuisland. Nu hij geen president meer is, is zijn onschendbaarheid opgeheven. Tegen Bolsonaro lopen minstens vier strafrechtelijke onderzoeken in Brazilië, onder meer naar fraude en zijn aanpak van de coronacrisis. De kans bestaat dus dat Bolsonaro op Braziliaanse bodem gearresteerd wordt. Mocht hij ooit veroordeeld worden, dan verliest hij wellicht ook het recht om zich kandidaat te stellen voor een politiek ambt.

Naar Brazilië terugkeren, vormt dus een risico. Blijft hij in de VS, dan wordt het afwachten of het Braziliaanse gerecht een arrestatiebevel uitvaardigt. Als Bolsonaro niet uit zichzelf naar zijn land terugkeert, zou Brazilië er via Interpol bij Amerikaanse federale agenten op kunnen aandringen om hem te arresteren en uit te leveren.

Een andere mogelijkheid voor Bolsonaro is om in een ander land asiel aan te vragen. De vraag is welk Latijns-Amerikaans land dat zal willen doen. In de meerderheid van de landen op het continent is een linkse regering aan de macht. Regeringen die na wat gisteren is gebeurd, hun steun voor opvolger Lula da Silva hebben benadrukt. Het verre buitenland dan maar?