Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa ondanks Farmgate-schandaal kandidaat om zichzelf op te volgen 

Hij heeft het dan toch overleefd. Tijdens een vijfdaagse conferentie heeft het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) Cyril Ramaphosa herverkozen als partijleider. Pakweg een jaar geleden zou dat een formaliteit zijn geweest voor de populaire president, maar de afgelopen weken kwam de man die van de strijd tegen corruptie zijn grootste prioriteit heeft gemaakt, zelf in opspraak.

Een mysterieuze roofoverval in 2020 in zijn privéboerderij lag aan de basis van "Farmgate". Ramaphosa deed destijds aangifte van de overval, maar vermeldde er toen niet bij dat er ook geld was gestolen. Later, tijdens de ondervragingen, gaf hij toe dat er 580.000 dollar aan cash geld was gestolen. Geld dat niet in een kluis lag opgeborgen, maar verstopt zat in een sofa. Geld waarover Ramaphosa een ongeloofwaardige uitleg gaf. (Lees er meer over in dit artikel.)

Twee weken geleden publiceerde een onafhankelijke parlementaire commissie die de zaak onderzocht, haar rapport. Daaruit bleek dat de commissieleden nog heel veel vragen hadden. Ze besloten dat de feiten erg genoeg waren om een afzettingsprocedure op te starten. Ramaphosa werd beschuldigd van witwassen, omkoping, het verbergen van een misdaad en het hinderen van het politieonderzoek.

Ramaphosa ontkent alle beschuldigingen, maar was na de bekendmaking van het rapport van de commissie wel van plan om de afzettingsprocedure niet af te wachten en zelf op te stappen. Enkele belangrijke partijleden konden hem overtuigen om dat niet te doen. Uiteindelijk overleefde hij ook een stemming in het parlement, waardoor er toch geen afzettingsprocedure werd opgestart. Er loopt nog wel een onderzoek naar het verdachte geld, maar de president is voorlopig niet aangeklaagd.

De hele zaak bracht wel een machtsstrijd binnen het ANC op gang, waardoor het plots niet zo zeker meer was dat Ramaphosa herverkozen zou worden als partijleider. Vandaag is die onzekerheid weggenomen. Ramaphosa werd met een duidelijke meerderheid herkozen en zal dus in 2024 kandidaat zijn om zichzelf op te volgen als president. 

Het ANC, de beweging van oud-president Nelson Mandela die Zuid-Afrika bevrijd heeft van de Apartheid, is sinds 1994 de belangrijkste partij in Zuid-Afrika, met een absolute meerderheid in het parlement. Ze levert sindsdien ook telkens de president (in Zuid-Afrika wordt die na de parlementsverkiezingen door het parlement aangesteld). Wie door het ANC als partijleider werd verkozen, werd na de parlementsverkiezingen dan ook altijd de nieuwe president.

Maar de tijden zijn veranderd en het ANC is in verval. De kans bestaat dat de partij in 2024 voor de eerste keer in 30 jaar geen absolute meerderheid meer haalt, waardoor ze voor het eerst een coalitie zal moeten vormen. En dat kan ook gevolgen hebben voor de aanstelling van de nieuwe president. Ramaphosa zelf blijkt echter populairder te zijn dan zijn partij. Hoewel hij nu zelf in opspraak is gekomen, heeft die populariteit blijkbaar de doorslag gegeven voor heel wat ANC-leden. Hij lijkt de enige te zijn die het verlies voor het ANC nog zou kunnen beperken.

Nu hij herverkozen is als partijleider, rest Ramaphosa de taak om zijn naam te zuiveren in Farmgate. En dan zal hij zijn aandacht weer op de Zuid-Afrikanen zelf moeten vestigen. Want het land zit duidelijk in een neerwaartse spiraal. Bijna de helft van de bevolking is werkloos, de armoede stijgt, de ongelijkheid is nog groter geworden dan ze al was en het land kampt met voortdurende stroomonderbrekingen.

De geloofwaardigheid van de regering én het ANC staat daardoor op het spel. Wat de politieke gevolgen zullen zijn, zien we mogelijk in 2024.