Neen, de straatprotesten in China zijn nog geen keerpunt: "Gaat nog om kleine minderheid"

De protesten die we afgelopen weekend in China hebben gezien, zijn van ongekende schaal. Dat vertelt China-correspondent Leen Vervaeke in "De ochtend". In veertien steden en op 44 universiteiten kwamen mensen op straat. De protesten begonnen op vrijdag in de westelijke stad Ürümqi. Daar kwamen tien mensen om het leven na een brand. De brandweer zou er niet op tijd bij geraakt zijn door de lokale lockdown. Dat de protesten naar de rest van het land zijn uitgebreid is uitzonderlijk vindt sinologe Manya Koetse. 

De betogers protesteerden grotendeels tegen het strenge zerocovidbeleid. Volgens Vervaeke vinden de Chinezen de strenge lockdowns al enkele maanden onhoudbaar. Vooral die brand doet heel wat mensen nadenken of het beleid niet meer mensenlevens eist dan dat het er redt. 

Opvallend was de stemming in Shanghai. Daar riepen mensen om het vertrek van president Xi Jinping. Koetse wil dat nuanceren. "Het is erg uitzonderlijk maar zeker niet representatief voor de hele bevolking. In China zijn zoveel mensen met een stem. De meesten protesteerden vooral tegen de lockdownmaatregelen en voor de vrijheid."

Vormen de protesten een keerpunt? "De protesten zijn belangrijk, maar een keerpunt zou ik ze niet noemen. Veel mensen willen ook niet dat de maatregelen ineens worden afgeschaft." Ook Vervaeke is voorzichtig. "Het gaat nog steeds om een kleine minderheid van de bevolking die op straat durft te komen. Ook oproepen gericht tegen Xi Jinping, kwamen alleen in Shanghai voor. De mensen zijn zich zeer bewust van de risico's die ermee gepaard gaan." 

Dat die risico's reëel zijn, bleek ook afgelopen weekend. Net in Shanghai kwam het tot een confrontatie met de politie. Die arresteerde minstens twaalf mensen, waaronder een journalist van de BBC. "In Peking kwam de politie niet tussenbeide: demonstranten waren er heel voorzichtig en volgden de aanwijzingen van de politie goed op", vertelt Vervaeke. Stemmen tegen het regime waren er ook niet te horen. 

Daarnaast is niet alle repressie zichtbaar, vertelt Vervaeke. "In Ürümqi zijn mensen opgepakt die deelnamen aan demonstraties en beelden deelden op sociale media. Op universiteiten zijn er geruchten dat initiatiefnemers in de problemen komen. Er zou bijvoorbeeld gedreigd worden dat ze geen diploma krijgen of dat ze moeilijk aan een baan gaan raken." 

Vervaeke hoort onder de demonstranten dat er zeker nog een wil is om verder te blijven betogen. Maar in het verleden heeft de CCP al getoond dat ze kritiek op het politieke systeem niet pikt. "Als we denken aan de recente gebeurtenissen van Hongkong, valt te vrezen dat het tot heel sterke repressie zal leiden." 

Of het zerocovidbeleid stand zal houden, is koffiedik kijken. Xi Jinping houdt al drie jaar vol dat zijn beleid superieur is. Het is met andere woorden zijn prestigeproject waar hij niet makkelijk van af kan stappen. "Als hij dat beleid nu loslaat, gaat dat alsnog tot een sterftegolf leiden. Dan lijdt hij gezichtsverlies." Anderzijds merkt Vervaeke dat er op lokaal niveau naar een uitweg wordt gezocht. "Dat zorgt voor meer onzekerheid bij de bevolking, omdat die geconfronteerd wordt met tegenstrijdige geluiden en tegenstrijdig beleid."

William Hurst, professor Chinese Ontwikkeling aan de universiteit van Cambridge, ziet drie mogelijke scenario's na de protesten. "Het meest waarschijnlijke scenario is dat de protesten uitdoven, zonder een climax te bereiken", schrijft hij op Twitter. "Een tweede mogelijkheid is een vorm van alomvattende en mogelijk gewelddadige repressie. Een derde optie zijn toegevingen of systeemveranderingen. Dat kan gaan van versoepelde maatregelen tot een echte politieke opening." Het laatste scenario noemt Hurst zelf onwaarschijnlijk.

Koetse maakt liever geen voorspellingen. "Wat het Chinese covidbeleid ons heeft geleerd, is dat je het niet kan voorspellen. China-experts die dat wel deden, zaten er steeds naast."