China annuleert toespraak van Charles Michel op handelsbeurs: "Hij wilde China oproepen om de oorlog in Oekraïne te stoppen"

De Chinese Expo voor Internationale Import (CIIE) is een grote handelsbeurs die jaarlijks georganiseerd wordt in Shanghai, de grootste stad van China. Charles Michel mocht normaal gezien als voorzitter van de Europese Raad samen met andere wereldleiders, onder wie ook de Chinese president Xi Jinping, de jaarlijkse handelsbeurs openen. Maar dat was buiten de organisatoren van het internationaal evenement gerekend.

De toespraak die Charles Michel zou brengen, een vooraf opgenomen videoboodschap, mocht op het laatste moment dan toch niet worden afgespeeld. Dat schrijft het persagentschap Reuters en het werd bevestigd door de woordvoerder van de Europese president. De Chinese organisatoren achter de handelsbeurs hadden dat besloten.

In de openingstoespraak bekritiseerde Michel onder meer de "illegale oorlog" van Rusland in Oekraïne. Hij zou China oproepen om meer actie te ondernemen om de oorlog een halt toe te roepen. Daarnaast zou hij pleiten voor een verminderde economische afhankelijkheid van China. Na de inval in Oekraïne werd het pijnlijk duidelijk hoe afhankelijk onze (energie)markt is van Rusland. Die afhankelijkheid leidt nu tot een handelsonevenwicht. 

Ook bij handelsbetrekkingen met China is dat het geval. Volgens de Europese president moet Europa belangrijke conclusies trekken uit het conflict met Rusland en hoopt hij dat Europa onafhankelijker kan worden van andere landen. "In Europa willen we evenwicht in onze handelsbetrekkingen... om te grote afhankelijkheid te voorkomen", zeiden de diplomaten die de inhoud van de speech konden inkijken. "Dit geldt ook voor onze handelsbetrekkingen met China."

Verschillende Europese diplomaten reageren verrast op de beslissing van de Chinezen om de toespraak niet uit te zenden. "President Michel was uitgenodigd om de vijfde editie van het forum in Shanghai toe te spreken", vertelt Barend Leyts, een woordvoerder van Michel. "Op verzoek van de Chinese autoriteiten hadden we inderdaad vooraf een bericht opgenomen dat uiteindelijk niet werd getoond. We hebben dit via de normale diplomatieke kanalen aangepakt."

Toch had dat handiger gekund, zegt expert diplomatie Robert van de Boer in "De wereld vandaag" op Radio 1. “In communicatie geldt één wet boven alle andere: je behoudt de regie over je eigen woorden. Zodra je een Chinees regime een op voorhand opgenomen toespraak doorstuurt, ben je die regie kwijt.” Dat Michel in zijn boodschap kritisch uit de hoek zou zijn gekomen, draagt daar niet aan bij. “Als je op een handelsbeurs in Shanghai wil vertellen dat Europa minder afhankelijk moet worden van China, loop je door een mijnenveld. En wil je dan toch kritiek uiten, dan doe je dat liever ter plaatse en met een milde omkleding.”

Onhandig aangepakt of niet, dat China de video naar de prullenbak heeft verwezen is volgens van den Boer censuur van de eerst orde. “En het is ronduit vernederend: Michel is de voorzitter van de raad van de Europese regeringsleiders, niet de groenteboer van om de hoek. Dit kan absoluut niet, maar hun boodschap is duidelijk. “Wij houden er niet van dat het Westen rechtstreeks communiceert”. Loekasjenko, de Wit-Russische dictator, heeft wél zijn zegje mogen doen. Het toont aan in wat voor wereldorde we ons bevinden. Dit is een wake-upcall."

Van den Boer hoopt dan ook dat de videoboodschap alsnog het daglicht zal zien, bijvoorbeeld via Michels twitteraccount. “Het zijn woorden die gehoord moeten worden.” Onze redactie legde haar oor te luister bij het kabinet van Michel, maar dat liet weten niet van plan te zijn de video alsnog te publiceren.