Het is gebeurd: de sociaaldemocratische ex-president Luiz Inácio Lula da Silva (77) mag zich - voor de derde keer al - president van Brazilië noemen. Een comeback van formaat, want recent zat hij nog 19 maanden in de gevangenis. Een portret
Een comeback van formaat: in 2019 nog in de gevangenis, nu voor de derde keer president, wie is Lula da Silva?
An Baccaert
Gepubliceerd:
"We zullen winnen. Dit is maar een verlenging", beloofde Lula na zijn overwinning in de eerste ronde met 48 procent van de stemmen, 6 miljoen stemmen meer dan zijn rivaal Jair Bolsonaro. En zo geschiedde. Het is al de zesde keer dat Lula, net 77 geworden, deelneemt aan de presidentsverkiezingen. Dat is een comeback van formaat voor een man die nog maar anderhalf jaar geleden zijn politieke rechten recupereerde, na een gevangenisstraf van 19 maanden voor corruptie, een aanklacht die hij altijd is blijven ontkennen.
Exact 20 jaar geleden won Lula de presidentsverkiezingen voor het eerst. "Ik, die zo dikwijls ben verweten geen diploma te hebben, haal nu mijn eerste titel: president van de Republiek Brazilië", zei Lula bij zijn eedaflegging op 1 januari 2003 in Brasilia voor een half miljoen supporters, onder wie wijlen Cubaans president Fidel Castro en de Venezolaanse president Hugo Chavez.
In 2006 werd Lula herverkozen met 61 procent en bij zijn aftreden in 2011 scoorde hij populariteitscijfers van bijna 90 procent. In 2010 zet Time magazine Lula op de lijst van de 100 meest invloedrijke mensen ter wereld. De jongen die pas op zijn tiende leerde lezen, is doctor honoris causa van vijf universiteiten, kreeg de Prinses van Asturiëprijs voor internationale samenwerking en is ereburger van Parijs.
Luiz Inácio werd op 27 oktober 1945 geboren in Garanhuns, Pernambuco, in het arme "Nordeste" van Brazilië. De zevende zoon op rij, door zijn vader in de steek gelaten vlak voor zijn geboorte. De kleine Lula groeide op boven een café, het toilet moesten ze delen. Kauwgum viste hij uit vuilbakken omdat er voor snoep geen geld was. Als 7-jarige trok Lula naar Saõ Paulo, waar hij begon te werken als schoenpoetser, later als straatventer en uiteindelijk als metaalarbeider en vakbondsmilitant. Op zijn 17e verloor hij zijn linkerpink bij een arbeidsongeval in de fabriek.
Tijdens de militaire dictatuur (1964-1985) werd zijn oudste broer gemarteld om zijn lidmaatschap van de communistische partij, wat Lula alleen maar strijdvaardiger maakte. In 1980 was hij één van de leiders achter een wekenlange (verboden) staking in de metallurgie. Die werd de kop ingedrukt en Lula belandde achter de tralies. In datzelfde jaar richtte hij mee de Arbeiderspartij (PT) op, in 1986 werd hij federaal parlementslid en in 1989 deed hij zijn eerste gooi naar het presidentschap. "Olê olê olá, Lula, Lula" was toen al de jingle van massa’s aanhangers. De conservatieve Fernando Collor de Mello won, maar Lula schreef geschiedenis: tegenover de miljardair stond voor het eerst een man van het volk, afkomstig uit de vakbond.
Lula’s leven vol beproevingen was ook de voorbije jaren niet minder turbulent. Op 7 april 2018 ging hij de gevangenis in na een veroordeling tot 12 jaar cel wegens passieve corruptie en witwaspraktijken in het kader van "Operatie Carwash", het onderzoek naar het grootste corruptieschandaal uit de Braziliaanse geschiedenis. Voor de enen is Lula slachtoffer van politieke vervolging, voor de anderen de vleesgeworden corruptie. Na 19 maanden gevangenisstraf verklaarde het Braziliaanse Hooggerechtshof zijn veroordeling nietig, maar of Lula daarmee ook vrijgesproken is, blijft voer voor discussie. Door de zweem van corruptie die rond hem is blijven hangen, kan Bolsonaro hem blijven brandmerken als "dief".
Lula leidde Brazilië naar een gouden tijdperk, de economie boomde dankzij hoge grondstofprijzen, met zijn "Fome Zero" (Nul Honger)-beleid slaagde hij erin de honger uit te roeien en zijn sociale maatregelen tilden zo’n 30 miljoen Brazilianen uit de armoede. Tijdens zijn tweede ambtstermijn zette Lula Brazilië geopolitiek op de wereldkaart. De assertiviteit van Brazilië was opzienbarend: het werd een van de BRICS-landen (Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika) en consolideerde zich als één van de belangrijkste economieën ter wereld. In 2014 was Brazilië gastland van het Wereldkampioenschap Voetbal en in 2016 hostte Rio de Janeiro de Olympische Spelen.
En nu wordt hij dus voor de derde keer president.
Hoe ziet de toekomst eruit voor Brazilië?
Makkelijk wordt het niet voor Lula. De uitdagingen waar Brazilië voor staat, zijn immens en daarbovenop komt hij tegenover een vijandelijk congres te staan, gedomineerd door conservatieve en uiterst rechtse mandatarissen.
Als president is Lula in het verleden een goed diplomaat gebleken, die Brazilië en zijn rijkdommen wereldwijd wist te verkopen, door handelspartnerschappen aan te gaan met Europa, China en Afrika. Zo wil hij ook nu een handelsverdrag tussen de Mercosur (Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay) en de Europese Unie zo snel mogelijk nieuw leven inblazen. Dat akkoord was in 2019 al rond, maar verschillende Europese landen – waaronder België – weigerden het te bekrachtigen, wegens vele schendingen van mensenrechten en milieu.
Heel wat ondernemers geloven dat Brazilië enorme winsten kan halen uit "groene" investeringen en de bestrijding van klimaatverandering, als de regering werk zou maken van de bescherming in plaats van de vernietiging van het Amazonegebied. Met Lula aan het stuur lijkt Brazilië die hoop te mogen koesteren.
