De zaak waarbij een voormalig hoogleraar van de KU Leuven in 2016 een studente verkrachtte, beroert al een week het politieke en maatschappelijke debat. Het doet vragen rijzen over de machtsstructuren binnen onze Vlaamse universiteiten en hogescholen. Zorgt de rangorde binnen het hoger onderwijssysteem voor dominant gedrag? En is er wel voldoende (sociale) controle?
Werken machtsstructuren van universiteiten dominant gedrag in de hand? "Nood aan meer sociale controle"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
De KU Leuven kreeg de afgelopen week zware kritiek omdat de universiteit op de hoogte zou zijn geweest van een verkrachtingszaak, maar bleef zwijgen en niet ingreep. Intussen blijkt dat de universiteit dat deed op vraag van het slachtoffer. Gisteren kwam dan opnieuw een zaak aan het licht rond grensoverschrijdend gedrag, deze keer aan de VUB. De Brusselse universiteit diende een klacht in bij het parket over "verregaand grensoverschrijdend gedrag dat zich rond activiteiten van een studentenkring voordeed" bij de studentenclub Solvay.
Het is niet de eerste keer dat dergelijke verhalen circuleren binnen onze Vlaamse hogescholen en universiteiten. Het lijkt dus zeker geen alleenstaand geval. Is er iets mis met onze scholen? "Je zit steeds met een enorm groot onevenwicht binnen onze universiteiten", vertelt Patrizia Zanoni, specialist diversiteit in organisaties en hoogleraar aan de Universiteit Hasselt en het centrum voor Genderstudies, in "De ochtend" op Radio 1.
It's a man's world
"Binnen onze universiteiten heerst een enorme competitieve druk", gaat Zanoni verder. "Ze worden vaak minimaal gefinancierd. Die financiering hangt vaak af van competitieve projecten waarvan de slaagkansen erg laag zijn, vaak zelfs minder dan 20 procent. Er heerst dus een enorme competitiecultuur, en dat zie je in de hoge cijfers van burn-outs en de hoge uitval in de sector. Het is een bikkelhard milieu."
Uiteraard is die hoge druk geen vrijgeleide voor seksueel grensoverschrijdend gedrag, maar het draagt er volgens professor Zanoni wel aan bij. "Mensen gaan in zo een klimaat vaak tot het uiterste. Het is bovendien een erg mannelijke sector met een doorgedreven rangorde. Daardoor is er weinig druk om daar iets aan te veranderen. Er is te weinig toezicht en er wordt geschermd met academische vrijheden. Veel proffen zijn zelfstandigen die zich zelfs niet hoeven te houden aan de regels van de organisatie. En wie vast in dienst is, behoort tot een soort "gilde" die zegt zichzelf te normeren."
"Ons onderwijs is bovendien op zo een manier georganiseerd dat het erg afhankelijk is van bepaalde belangrijke figuren die geld binnenhalen. Dat geeft hen ook erg veel macht. Omdat organisaties zo afhankelijk zijn van bepaalde mensen voor hun succes, grijpen ze misschien minder snel in wanneer er afwijkend gedrag gesteld wordt."
Waarover gaat de verkrachtingszaak aan de KU Leuven?
Een voormalige hoogleraar van de KU Leuven uit Bilzen heeft een celstraf van 54 maanden gekregen nadat hij veroordeeld werd voor de verkrachting van een studente tijdens een reis naar Barcelona. De veroordeling komt er 6 jaar na de feiten.
De universiteit zou in 2016 meteen na de feiten op de hoogte zijn gebracht dat de professor een studente verkracht had, maar greep niet in. Na de officiële klacht in 2018 bleef de professor nog maanden aan de slag. Vlaams minister van Justitie Zuhal Demir reageerde kritisch op de aanpak van de KU Leuven. Ze hekelt het gebrek aan communicatie van de universiteit, maar vooral dat de man in kwestie in 2018 nog een prijs kreeg, valt de minister zwaar. In afwachting zette de minister 1,4 miljoen euro aan subsidies voor de KU Leuven "on hold". De universiteit reageerde dat het de wens was van het slachtoffer om de zaak niet breed uit te spelen, iets waar veel experten de universiteit in volgen.
Sociale controle of extern meldpunt
Er werd in het verleden al geopperd om een extern meldpunt voor grensoverschrijdend gedrag in het hoger onderwijs te creëren. Aanvankelijk was er veel terughoudendheid bij universiteiten en hogescholen. "Veel organisaties hopen natuurlijk om dergelijke zaken intern te kunnen oplossen en op orde te krijgen", duidt Zanoni. "Zaken als deze (de verkrachtingszaak van de KU Leuven, red.) verhogen natuurlijk de druk voor een oprichting van een extern meldpunt. Voor universiteiten voelt de oprichting van zo een meldpunt als een blamage, je hebt het gevoel dat je als organisatie gefaald hebt."
Toch benadrukt Patrizia Zanoni dat er ook meer aandacht moet zijn voor sociale controle, waarbij collega's elkaar wijzen op sociale normen en aanvaardbaar gedrag. "Idealiter creëer je op die manier een cultuur waar iedereen zich ervan bewust is dat grensoverschrijdend gedrag niet toelaatbaar is door de groep. We moeten meer inzetten op preventie."
Werken de machtsstructuren van onze universiteiten dominant gedrag in de hand? "Er is nood aan meer sociale controle"
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd:
