Regeringen in ons land overleggen vandaag opnieuw over energiemaatregelen: wat mogen we verwachten?

De federale regering onder leiding van premier Alexander De Croo (Open VLD) broedt al even op een "basispakket energie" om de facturen voor een grote groep mensen te kunnen verlichten. Ze kijkt daarvoor vooral naar de (koude) maanden november en december. In dat scenario betaalt een klant een voordelig tarief voor een beperkte hoeveelheid verbruikte energie en betaalt die pas de hoge marktprijs als hij of zij meer verbruikt dan die vastgelegde basishoeveelheid. Dat zou een flinke korting kunnen opleveren op de maandelijkse factuur. Voor een gezin met een gemiddeld gebruik circuleert ondertussen het cijfer van 200 euro korting per maand. 

De ministers van de federale regering hopen daarover vandaag een knoop te kunnen doorhakken. Alleen zijn er voorlopig nog een hoop zaken onduidelijk. Hoeveel energie zal er precies in dat basispakket zitten? En voor wie zal het gelden? Enkel voor mensen met een variabel energiecontract, die de hoge marktprijzen het meest vertaald zien op hun factuur? Of ook voor mensen met een vast contract? Zal dat basispakket er ook zijn voor mensen die al recht hebben op een sociaal tarief? En wat met mensen die eigenlijk wel genoeg verdienen om de hoge energiekosten te kunnen dragen? Waar leg je dan de grens?

"Ik vind het basispakket een goed idee voor mensen die niet kunnen genieten van een sociaal tarief, maar die het toch moeilijk hebben. Voor die mensen moeten we absoluut iets doen", klinkt het bij vicepremier Frank Vandenbroucke (Vooruit). Hij is ervan overtuigd dat die maatregel een grote groep kan helpen en mensen tegelijk kan aansporen om op hun verbruik te letten. Maar een algemeen basispakket voor iedereen is volgens hem niet aan de orde. "Ik denk dat we moeten zoeken naar een aanpak die vooral de mensen helpt die het hard nodig hebben. Bij de hoogste inkomens is een energiefactuur die stijgt een minder groot probleem. Dat onderscheid moet je dus best wel maken."

Vicepremier voor Open VLD Vincent Van Quickenborne sluit zich daarbij aan. "De middelen die we hebben, zijn beperkt. We willen vooral iets doen voor de middenklasse. Voor de allerhoogste inkomens vinden wij dat er geen tussenkomst moet zijn", zegt hij. Al benadrukt hij ook dat het basispakket er niet enkel mag zijn voor mensen met een laag loon. "Ook de middenklasse, ook tweeverdieners hebben het vaak moeilijk. Het gaat dus ook over mensen met een loon van 2.500 euro netto per maand, of meer."

In de wandelgangen klinkt dat door sommigen ondertussen zelfs gekeken wordt naar een grens van 3.000 euro netto voor een alleenstaande en 4.500 euro netto voor een koppel. Wie al van een sociaal tarief geniet, zou buiten de maatregel vallen. Hoe dan ook zal de (inkomens)grens wel ergens getrokken moeten worden. En dat heeft juridische en technische gevolgen voor de uitwerking, waardoor de invoering van het basispakket in de praktijk vertraging zou kunnen oplopen.

Het is voor een energieleverancier namelijk niet eenvoudig om te bepalen wie in aanmerking komt voor zo'n pakket."Technisch is dat enorm complex", klinkt het bij staatssecretaris voor Consumentenbescherming Eva De Bleeker. "Het is complex omdat wij vooraf niet van elke burger in ons land weten hoeveel die precies verdient."

Maar dat hoeft geen probleem te zijn, benadrukt Van Quickenborne. "Bij mensen met een heel hoog inkomen kan je bijvoorbeeld ook achteraf gaan corrigeren via de belastingbrief. Onze ambitie is om op de factuur van november, wanneer de winter begint, al het verschil te kunnen zien. Het is dus belangrijk om snel tot beslissingen te komen, ook om de leveranciers in staat te stellen om tegen dan hun facturen aan te passen." 

Naast het basispakket liggen er trouwens nog een aantal andere maatregelen op de tafel van de federale regering. Zo wordt er opnieuw in de richting van een verwarmingscheque gekeken voor wie verwarmt met stookolie. En ook aan ondernemingen in moeilijkheden wordt gedacht: zij zouden uitstel kunnen krijgen voor de betaling van hun sociale zekerheidsbijdragen. Ook het soepel toekennen van technische werkloosheid en een tijdelijk moratorium op faillissementen staan op de agenda. 

En ook de Vlaamse regering wil op korte termijn met nieuwe maatregelen komen. Elke regeringspartij heeft ondertussen al voorstellen op tafel gelegd. Zo beloofde minister van Economie en Werk Jo Brouns (CD&V) begin september al "doelgerichte, tijdelijke en voorwaardelijke steun aan bedrijven". De bedoeling is dat die steun dan ook gebruikt wordt om bedrijven energie-efficiënter te maken, benadukte Brouns. "Zo vind ik dat van elke euro die we geven een substantieel deel - bijvoorbeeld tweederde - geïnvesteerd moet worden in duurzaamheid of energie-efficiëntie. We moeten die energiecrisis aangrijpen om door te pakken in hernieuwbare energie."

Daarnaast maakte minister van Wonen Matthias Diependaele (N-VA) al bekend dat hij werkt aan een manier om in te grijpen op de indexering van de huurprijzen. De stijgende levensduurte dreigt door de indexering namelijk ook de huurprijzen flink omhoog te duwen, wat heel wat (vaak kwetsbare) huurders in de problemen zou kunnen brengen. Van een bevriezing van de indexering lijkt Diependaele geen voorstander te zijn, maar er wordt bijvoorbeeld wel gekeken naar een manier om de indexering te koppelen aan voorwaarden, zoals de energie-efficiëntie van een huurwoning.

En ook minister van Binnenlands Bestuur Bart Somers (Open VLD) loste vorige week een ballonnetje. Hij pleit bijvoorbeeld voor het "heroriënteren" van subsidies voor zonnepanelen. Die middelen zou hij daar weg willen halen om die vervolgens te gebruiken om burgers te helpen hun huis te renoveren en zo energetisch efficiënter te maken. En daarnaast liggen er ook nog andere maatregelen op tafel die de koopkracht van de Vlamingen zouden versterken, zoals de indexering van het Groeipakket. Daar pleitte minister van Armoedebestrijding Benjamin Dalle (CD&V) bijvoorbeeld al voor.

Ideeën genoeg dus, en er schijnen er zelfs nog meer op tafel te liggen. Maar concreet worden die Vlaamse maatregelen voorlopig nog niet en dat heeft alles te maken met de begroting. De regering wil eerst zeker zijn dat die nieuwe maatregelen ook betaalbaar zijn. 

"Ik begrijp de urgentie, ik word ook aangesproken in de frituur. Ik heb dus wel begrip voor de zorgen waar mensen en ondernemingen mee zitten, maar we gaan dit niet opgelost krijgen als we geen oog houden op de begroting", benadrukte minister Diependaele, ook bevoegd voor Financiën en Begroting, eerder deze week nog. "Waar ik vooral voor pleit, is dat we niet mogen vervallen in het puur uitdelen van geld. Het leidt nooit tot iets goeds als je schulden opstapelt en die doorschuift naar de toekomst. Dit gaat om de centen van de mensen en daar moet je verstandig mee omgaan." 

De puzzel van die Vlaamse begroting wordt nu volop gelegd en de deadline is de Septemberverklaring van minister-president Jan Jambon (N-VA) in het Vlaams Parlement. Die vindt plaats op 26 september. Wellicht mogen we dus ook rond die tijd nieuwe Vlaamse energiemaatregelen verwachten. 

Dat is althans de voorspelling van de minister-president zelf. "Ik heb vanaf het begin gezegd dat veel maatregelen zo’n grote budgettaire impact hebben dat we gebonden zijn aan het opstellen van een budget. Dat is ernstig bestuur, denk ik. Wettelijk moet ik de vierde maandag van september voor het parlement verschijnen met een Septemberverklaring. Dat lijkt me dus het aangewezen tijdstip om het ook kenbaar te maken."

Al wilde Jambon toch een (zeer klein) tipje van de sluier oplichten. "We hebben altijd benadrukt dat bedrijven die voor de crisis begon nog financieel gezond waren, nu niet bankroet mogen gaan. En ook de gezinnen lijden onder de hoge facturen. Al hebben de hogere inkomens er natuurlijk minder last van dan de lagere inkomens, dus het is duidelijk dat onze maatregelen vooral gericht zullen zijn op die lagere inkomens. Dat lijkt me de logica zelve. De details zullen tijdens de Septemberverklaring naar buiten komen."