Belangenvermenging of niet? Twee schepenen in Merchtem ontwikkelen zelf appartementen in hun gemeente 

“Mooi is het niet.” “Het zicht verandert en mensen hebben dat niet graag.” “We waren zo landelijk en rustig.” “Veel verkeer en veel files”. Het zijn maar enkele reacties die we horen op de markt in het Vlaams-Brabantse Merchtem wanneer we vragen naar de impact van de vele nieuwe appartementsgebouwen in de gemeente. 

Sinds 2000 werden hier bijna 1900 nieuwe appartementen vergund. Dat is meer dan één appartement per tien Merchtemnaars (bron: Statbel). Gisteren bleek dan ook dat Merchtem hoog scoort op vlak van “appartementisering”. Als we de kust niet meetellen, staat Merchtem op plaats 5 van gemeenten die er de laatste twintig jaar per inwoner het meeste appartementen bijkregen.

Dat hoeft uiteraard geen probleem te zijn. Voor appartementen is namelijk een stevige markt: gezinnen worden kleiner, woningprijzen duurder, en de vergrijzing zet door. Maar bouwen we die appartementen wel op de goede manier? Daarvoor ging de redactie van “Pano” langs op een gemeenteraad in Merchtem. 

In het schepencollege van Merchtem zitten twee schepenen die zelf projectontwikkelaar zijn: David De Valck en Steven Elpers, beide van Lijst 1785. De afgelopen jaren ontwikkelden zij verschillende appartementsblokken in de gemeente. 

Op de gemeenteraad gaat dat zo in z’n werk: wanneer een agendapunt wordt besproken waar een schepen of een familielid financieel belang bij heeft, staat die op en gaat tussen het publiek in de zaal zitten. Volgens de schepenen in kwestie is het een afdoende mechanisme om belangenvermenging tegen te gaan. “Er is geen belangenvermenging. Dat is een fabeltje”, zegt De Valck dan ook. 

De schepenen benadrukken dat het hun recht is om deze job als projectontwikkelaar uit te oefenen. “Ik heb nooit buiten de lijntjes gekleurd, en niemand van mijn collega’s”, zegt De Valck. “Ik doe niets in het geniep: ik heb een vennootschap op mijn naam”, aldus Elpers. “Als schepen sta ik niet boven de wet, maar ook niet onder de wet. En het is bij wet niet verboden om vastgoedontwikkeling te doen in een gemeente waar je ook in het bestuur zit.”

Dat de twee petjes minstens in de perceptie moeilijk te combineren zijn, beseffen de schepenen zelf ook. “Ik begrijp dat we de perceptie niet mee hebben. We hebben daarom binnen het schepencollege beslist om een engagementsverklaring te ondertekenen. Daarin staat dat we als schepenen en burgemeester voor de rest van deze legislatuur (nog twee jaar, red.) geen vastgoedprojecten  meer ontwikkelen.”

Maar na het ondertekenen van de verklaring, troffen we toch nog een nieuwe affiche aan in Merchtem waarop 21 appartementen worden aangekondigd van de firma Elpro, het bedrijf van Elpers. “Ja, dat project was al lopende. Ik heb dat niet uit mijn mouw geschud. Maar na dit project zal het gedaan zijn”, reageert Elpers. 

“Zo zet je de kat natuurlijk bij de melk”, zegt Tom Coppens, professor ruimtelijke planning aan de Universiteit Antwerpen. “Het is soms heel moeilijk om na te gaan of je belang hebt bij een eigendom of niet. Heb je belang bij eigendommen van je familie? Of speelt een belang doordat je een vergunning van een ander kan tegenhouden? Dat is allemaal moeilijk vast te stellen.” 

Het probleem ligt vooral bij beslissingen over vergunningen, legt Coppens uit, “want die worden door het schepencollege genomen”. “Beslissingen over nieuwe plannen moeten bekrachtigd worden door de gemeenteraad. En dat wordt ook gecontroleerd van bovenaf.” Toch heeft Coppens ook kritiek op de controle die vanuit Vlaanderen gebeurt. “Het systeem van zogenoemde ‘gemachtigde ambtenaren’ bestaat wel nog altijd, maar hun toezicht is stelselmatig afgebouwd.”

De appartementen, van de schepenen en andere ontwikkelaars, zorgen voor een aanzuigeffect richting gemeenten als Merchtem. Of is het dat de toestroom vanuit Brussel zorgt voor een vraag naar die appartementen? De afgelopen twintig jaar groeide de gemeente alvast met 20 procent, terwijl het inwonersaantal in Vlaanderen "maar" met 12 procent toenam. 

Dat heeft een effect op het verkeer, maar ook op scholen. "Voor de instappers zijn er 196 aanmeldingen, al hebben we maar 169 plaatsen. We moeten dus kinderen weigeren om zich in te schrijven", zegt Fons Heyvaert, voorzitter van basisschool Sint-Donatus. In kinderdagverblijven is de situatie niet anders. "Dagelijks krijgen we telefoon van ouders die een plek zoeken voor hun kind", zegt Jennifer Bachely van kinderopvang Olle Bolle, "maar de eerstvolgende beschikbare plaats is pas in 2024."