De reacties op het overlijden van Michail Gorbatsjov, de gewezen leider van de Sovjet-Unie, stromen binnen. Europees Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen zegt dat Gorbatsjov de weg heeft geopend naar een vrij Europa. Net daarom krijgt Gorbatsjov in Duitsland veel lof toegezwaaid, zonder hem zou de Duitse eenmaking niet mogelijk zijn geweest, zo klinkt het. In de Baltische staten Letland en Litouwen, die vroeger tot de Sovjet-Unie behoorden, zijn ze een pak kritischer.
Westerse leiders reageren op overlijden van Gorbatsjov: "Voorbeeld in tijden van agressie" en "moedige hervormer"
De dood van Russisch politicus en oud-Nobelprijswinnaar Michail Gorbatsjov doet heel wat westerse leiders reageren. Gorbatsjov was dan ook geliefd in het Westen. Zo noemt de Amerikaanse president Joe Biden hem "een uitzonderlijke leider" die heeft gezorgd voor "een veiligere wereld". "Zijn daden waren die van een leider die over voldoende verbeeldingskracht beschikte om te zien dat een andere toekomst mogelijk was en die de moed had om zijn hele carrière op het spel te zetten om die (toekomst) te verwezenlijken. Het resultaat was een veiligere wereld en meer vrijheid voor miljoenen mensen", reageerde Biden.
"Ik kan nog altijd de angst voelen die ik toen had, omdat ik me afvroeg of de (Sovjet)tanks weer door de straten zouden rollen. Dat gebeurde niet"
Angela Merkel
Die durf en moed klinkt ook door in de reacties in Duitsland, waar stemmen over het hele politieke spectrum veel lof toezwaaien. Zonder Gorbatsjov was de geweldloze eenmaking van Duitsland niet mogelijk geweest, klinkt het. Als leider van de Sovjet-Unie beslist Gorbatsjov in 1989 om niet in Oost-Duitsland in te grijpen, waardoor de hereniging van Oost en West snel een -onverwacht en onverhoopt- feit werd.
"Gorbatsjov koos op beslissende momenten de weg van de vrede", schrijft de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock op Twitter, "Duitsland zal hem eeuwig dankbaar zijn". Groot respect klinkt evenzeer in de reactie van de Duitse bondskanselier Olaf Scholz, die er nog aan toevoegt dat het huidige Rusland onder president Vladimir Poetin een heel andere weg heeft gekozen: "Hij sterft in een tijd waarin Rusland nieuwe loopgraven en nieuwe grenzen in Europa wil trekken".
De voorgangster van Scholz, Angela Merkel, woonde in Oost-Berlijn ten tijde van de val van de Muur en stond dus op de eerste rij tijdens die historische gebeurtenis. "Ik kan nog altijd de angst voelen die ik toen had, omdat ik me afvroeg of de (Sovjet)tanks weer door de straten zouden rollen. Dat gebeurde niet". "Gorbatsjov was een unieke wereldleider", schrijft Merkel in een verklaring. "Laten we hopen dat de herinnering aan zijn historische prestatie een kleine pauze mogelijk maakt, zeker in deze verschrikkelijke maanden van de Russische oorlog in Oekraïne."
Een gelijkaardige reactie is te noteren bij de ontslagnemende Britse premier Boris Johnson, die Gorbatsjovs historische nalatenschap roemt. "Ik heb altijd bewondering gehad voor de moed en integriteit die hij aan de dag legde om de Koude Oorlog tot een vreedzaam einde te brengen", tweet Johnson. "In een tijd van Poetins agressie in Oekraïne blijft zijn onvermoeibare inzet voor het openen van de Sovjetsamenleving een voorbeeld voor ons allen."
De Franse president Emmanuel Macron bedankt Gorbatsjov voor zijn engagement. "Zijn inzet voor vrede in Europa veranderde onze gemeenschappelijke geschiedenis", luidt het.
De Nederlandse premier Mark Rutte stelt op zijn beurt dat de wereld met het overlijden van Gorbatsjov "een moedig hervormer met immense invloed op de geschiedenis" is verloren. "Als wegbereider van zowel het einde van de Koude Oorlog als de wapenwedloop, kreeg hij de Nobelprijs voor de Vrede. Mijn gedachten zijn bij zijn nabestaanden", aldus Rutte.
Kritische stemmen uit de Baltische staten
Een heel ander geluid is te horen in de Baltische staten Letland en Litouwen. Vandaag behoren die twee staten tot de EU en de NAVO, maar vroeger behoorden ze tot de Sovjet-Unie. In januari 1991 vielen in de Litouwse hoofdstad Vilnius 14 doden toen Sovjettroepen het parlement bestormden. In dezelfde maand bestormden die troepen het Letse ministerie van Binnenlandse Zaken in Riga, waarbij 5 mensen omkwamen.
Dat is een donkere kant van zijn erfenis waardoor we van Gorbatsjov geen held moeten maken, is de mening van de Litouwse minister van Buitenlandse Zaken. Gorbatsjov is medeaansprakelijk voor de dood van ongewapende burgers in Vilnius, schrijf Gabrielius Landsbergis:
Even kritisch, maar iets minder cassant is de minister van Buitenlandse van Letland, die Gorbatsjov looft voor zijn rol die hij speelde in het einde van de Koude Oorlog. Maar, zegt Edgars Rinkevics, de geschiedenis zal oordelen over doden van Riga.
