De James Webb-telescoop laat weer van zich spreken. Deze keer heeft hij adembenemende en uiterst gedetailleerde foto's van Jupiter doorgestuurd, de grootste planeet van ons zonnestelsel. Lichtverschijnselen aan de polen, stormen, kleine maantjes, de Grote Rode Vlek. De wetenschappers zijn onder de indruk. "We hebben Jupiter nog nooit op deze manier gezien", klinkt het.
Op kerstdag vorig jaar is de James Webb-ruimtetelescoop gelanceerd. Hij is met een diameter van 6,5 meter de grootste en meest krachtige telescoop die de mens al de ruimte in gestuurd heeft. James Webb bevindt zich op 1,6 miljoen kilometer van de aarde. Vanaf daar zal James Webb speuren naar exoplaneten en het licht van sterren dat al miljarden jaren onderweg is.
Begin juli was James Webb na een periode waarin alle instrumenten ontplooid en afgesteld moesten worden, volledig operationeel. De eerste wetenschappelijke beelden die de telescoop doorstuurde, losten meteen de hoge verwachtingen in. Daar hoorde onder meer "het diepste beeld van het universum" bij, een kleurenfoto met duizenden sterrenstelsels waarmee we 13 miljard jaar terug in de tijd kunnen kijken, kort na de geboorte van ons eigen sterrenstelsel. De verre lichtpuntjes en -strepen komen van oude objecten die zéér ver van ons verwijderd zijn. Om het zeer eenvoudig te stellen, het licht dat we zien vertrok 13 miljard jaar geleden.
Sindsdien heeft James Webb al meermaals gedetailleerde foto's doorgestuurd. Die leveren niet alleen een schat aan onderzoeksmateriaal voor wetenschappers op, maar ook adembenemende beelden van objecten in het heelal. Ook nu weer heeft James Webb spectaculaire waarnemingen doorgestuurd. Dit keer niet van een sterrenwolk of van een licht dat van miljarden jaren geleden dateert, maar van een object dat we allemaal kennen en zelfs met het blote oog kunnen spotten: de planeet Jupiter.
Wat ziet James Webb op Jupiter?
Jupiter is de grootste en de zwaarste planeet van ons zonnestelsel. De massa is 2,5 keer groter dan alle andere planeten in ons zonnestelsel samen. Vanaf de zon gezien is het de vijfde planeet, op gemiddeld 778 miljoen kilometer van de zon. De aarde is de derde planeet, Jupiter ligt verder van de zon dan de aarde, het is er dus kouder dan bij ons. Jupiter draait in net geen 10 uur om zijn as en doet er ruim 11 jaar over om een baan rond de zon af te leggen.
Jupiter is een heel heldere planeet, waardoor hij een groot deel van het jaar zichtbaar is met het blote oog. Met verrekijkers en hobbytelescopen kan je meer details ontdekken, zoals de vier grote manen (Io, Europa, Ganymedes en Callisto) en soms enkele van de vele kleinere maantjes die de planeet rijk is. Voor amateur-astronomen is het ook geen kunst om de beroemde Grote Rode Vlek te ontdekken, een van de vele stormen die al honderden jaren op de planeet woedt en die zo groot is dat hij de aarde zou kunnen opslokken.
Met James Webb mag het niet verbazen dat we nu uiterst gedetailleerde foto's van Jupiter te zien krijgen. De twee foto's werden samengesteld uit meerdere infraroodbeelden die de telescoop met zijn NIRCam (Near-Infrared Camera, red) gemaakt heeft. Met dat krachtige instrument kan James Webb infrarood licht vastleggen, en dat kan het menselijke oog niet waarnemen. En omdat het onzichtbaar is, vertaalden wetenschappers de beelden nadien in waarneembare kleuren.
We zien heldere aurora's (lichtverschijnselen in de atmosfeer, red), gigantische stormen, meerdere manen en ringen rondom Jupiter, en dat zo verfijnd dat de wetenschappers het "ongelofelijk" noemen. "We hebben Jupiter nog nooit op deze manier gezien", zegt professor emeritus Imke de Pater van de Universiteit van Californië. Samen met professor Thierry Fouchet van het Observatorium van Parijs, een van de grootste centra voor astronomie ter wereld, leidde zij de observaties van Jupiter. "Het is echt opmerkelijk. We hadden eerlijk gezegd niet verwacht dat het zo goed zou zijn."
Op de foto's zijn duidelijke aurora's te zien boven de noordelijke en de zuidelijke pool die hoog boven het oppervlak van de planeet uitstijgen. De Grote Rode Vlek toont wit omdat hij veel zonlicht reflecteerde, net als de andere wolken en stormen op Jupiter. "De helderheid wijst op hoge hoogtes, de nevelen van de Grote Rode Vlek reiken dus heel hoog, iets wat voor het hele gebied rond de evenaar geldt", klinkt het. "De vele helderwitte vlekken en stroken zijn waarschijnlijk de toppen van hoge wolkendekken van dichte, diepe stormen."
Wetenschappers spotten ook heel vage ringen en twee kleine maantjes, Amalthea en Adrastea. De wazige vlekjes in de achtergrond zijn waarschijnlijk sterrenstelsels die onbedoeld mee gefotografeerd zijn en dus voor "photobomb" speelden.
"Dit ene beeld vat de wetenschap van ons Jupiter-programma samen, dat de dynamiek en chemie van Jupiter zelf, zijn ringen en zijn manen bestudeert", zegt professor Thierry Fouchet. Wetenschappers zijn al aan de slag gegaan met analyses om zo nog meer te weten te komen over de grootste planeet in ons zonnestelsel.
