Na "diepste beeld van universum ooit", geeft James Webb nog méér spectaculaire foto's van kosmos prijs

Ons beeld van het universum is weer iets groter geworden dankzij de nieuwe James Webb-ruimtetelescoop. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA gaf vier nieuwe ruimtebeelden vrij bovenop de spectaculaire foto die vannacht al in het Witte Huis werd onthuld. 

Een van de nieuwe beelden is onderstaande foto van Stephan's Quintet (je kan de witte stip op het beeld verschuiven om te vergelijken tussen de scherpte van James Webb en de oude telescoop Hubble).

Nieuw is de ontdekking van Stephan's Quintet niet, maar de groep van vijf sterrenstelsels is nooit eerder zo haarscherp op de gevoelige plaat vastgelegd als vandaag. Het is de grootste foto die James Webb tot nu toe heeft gemaakt, goed voor meer dan 150 miljoen pixels en 1.000 beeldbestanden, en zo groot als een vijfde van de diameter van onze maan.

De sterrenstelsels in Stephan's Quintet zijn volgens NASA verwikkeld in een "kosmische dans gedreven door de zwaartekracht": op een bepaald moment zullen vier van de vijf stelsels samensmelten tot één reusachtig sterrenstelsel.

Een ander nieuw beeld is de zogenoemde "zuidelijke Ringnevel": 

Ook die nevel werd al door de Hubble-telescoop gespot, maar de beelden van James Webb zijn een stuk gedetailleerder. "Details die ons inzicht veranderen in hoe sterren evolueren en hun omgeving beïnvloeden", klinkt het bij NASA. De nevel werd duizenden jaren geleden uitgestoten door een stervende ster - een lot wat over een vijftal miljard jaar overigens ook onze zon te wachten staat.

James Webb richtte zich ook op de Carinanevel in ons Melkwegstelsel:

De Carinanevel, 7.600 lichtjaar ver en 300 lichtjaar breed, is een van de grootste en helderste nevels van onze Melkweg. Voor de volledigheid: één lichtjaar is om en bij de 9,46 biljoen kilometer lang. Het is hier waar nieuwe sterren als het ware worden geboren. De beelden van de James Webb-telescoop bouwen voort op foto's die Hubble eerder al had gemaakt, en geven een zeldzame blik op sterren in hun vroegste vormingsstadia.

James Webb heeft voorts bewezen dat het ook in staat is om de atmosfeer van een planeet op meer dan 1.000 lichtjaar te analyseren. Zo ontdekte de telescoop op de hete gasreus WASP-96 b onder meer aanwijzingen van water, nevel en wolken - iets waarvan men eerder dacht dat het er niet bestond.

Afgelopen nacht werd al een foto in kleur met duizenden sterrenstelsels onthuld, waarmee we 13 miljard jaar terug in de tijd kunnen kijken. Dat is het verste dat de mens ooit heeft kunnen kijken zowel in tijd als in afstand. 

De eerste afbeelding van James Webb werd vrijgegeven tijdens een evenement in het Witte Huis. De Amerikaanse president Joe Biden sprak er van een "historische dag".  "Het is een nieuw venster op de geschiedenis van ons universum. Vandaag vangen we een glimp op van het eerste licht dat door dat venster schijnt. Ik vind dat verbluffend om te lezen, om te zien, werkelijk."

Wie goed kijkt, kan naast de sterren en sterrenstelsels op de voorgrond, in de achtergrond ook zwakkere en extreem verre sterrenstelsels opmerken. Die 'oer-sterrenstelsels' zijn al lang opgebrand en hun licht is uitgerekt tot het infrarode spectrum dat niet meer kan waargenomen worden met gewone telescopen. 

De James Webb-telescoop is er met zijn infraroodtechnologie wel toe in staat. 12,5 uur nam hij beelden bij verschillende golflengten van licht, die samen de eerste kleurenfoto opleveren. "Ongelofelijk mooi", reageert professor Astrofysica Leen Decin (KU Leuven) in "De ochtend" op Radio 1. 

"Camera's meten op bepaalde golflengtes, net zoals onze ogen ook heel wat golflengtes hebben: rood, geel, blauw", legt ze uit. "Die NIR-camera (Near Infrared Camera, red.) kijkt verder dan het rood, maar je kan moeilijk een foto tonen met rood, rood en rood. Daarom kleuren ze die zelf in: die golflengte wordt blauw, die geel en die rood. Dan krijg je een kleurenfoto, maar het zijn andere kleuren dan de kleuren die onze ogen kennen."

"De foto die je ziet, is eigenlijk een massieve groep van sterrenstelsels en het beeld op zich is van die groep die 'maar' op 4,6 miljard jaar staat van hier", gaat Decin verder. "Maar je ziet op die foto ook heel wat strepen staan, dat zijn oudere objecten die nog verder staan en door massieve clusters dicht bij ons versterkt worden."

"Dat wordt gravitational lensing genoemd en werd ooit voorspeld door Einstein. Het geeft je de mogelijkheid om nog veel dieper te kijken, tot op die 13 miljard jaar. Dat is kort na de geboorte van ons eigen universum. Het geeft je eigenlijk onmiddellijk geschiedenis want je ziet hoe het universum was kort na zijn geboorte en hoe het uiteindelijk is geëvolueerd naar een universum waar wij eigenlijk in kunnen leven."

De nieuwe beelden zijn revolutionair, stelt Decin. "Nu is het aan ons wetenschappers om al die fysica te gaan testen. Want wij hebben heel veel ideeën die gebaseerd zijn op onze huidige kennis, maar waarvan ik denk dat ze op de schop zullen gaan. (...) Maar dat is vandaag nog niet zo, dat is werk voor de komende jaren."

Thomas Zurbuchen, hoofd van de wetenschappelijke missie, zegt dat hij en zijn collega's emotioneel werden bij het zien van de beelden. "Het is echt moeilijk om niet op een andere manier naar het universum te kijken en geen erg persoonlijk moment te beleven."

Het diepste beeld van het universum is "geen record dat lang zal standhouden", maakt wetenschapper Klaus Pontoppidan zich dan weer sterk. De James Webb-telescoop is immers ontwikkeld om een glimp op te vangen van ongeveer 100 miljoen jaar na de oerknal, het ontstaan van het heelal.

De telescoop werd eind vorig jaar op kerstdag gelanceerd als opvolger van de legendarische Hubble. Het is de grootste en meest krachtige telescoop in de ruimte tot nu toe. Webb bevindt zich op 1,6 miljoen kilometer van de aarde en speurt daar naar het licht van sterren dat al miljarden jaren onderweg is. 

Nadat de spiegels en apparatuur aan boord minutieus in positie werden gebracht en werden uitgelijnd, is hij nu klaar voor het echte werk.