Uit een nieuwe studie blijkt dat de beruchte invasie in Australië veroorzaakt werd door één enkele introductie van 24 konijnen die in 1859 vanuit Engeland verscheept werden. Volgens de studie hebben bepaalde wilde genetische eigenschappen deze dieren een genetisch voordeel gegeven op eerder aangekomen konijnen, met vernietigende gevolgen.
Het grootste deel van zijn bestaan was het verspreidingsgebied van het Europese konijn (Oryctolagus cuniculus) beperkt tot het Iberisch Schiereiland en het zuiden van Frankrijk. De Romeinen hebben de soort verspreid over een groter gebied en die verspreiding is in de middeleeuwen versneld.
Europese konijnen werden voor het eerst geïntroduceerd in het vasteland van Australië toen in 1788 vijf tamme konijnen naar Sydney gebracht werden met de First Fleet - de vloot van elf schepen die de eerste Europese en Afrikaanse kolonisten naar Australië overgebracht heeft.
Vervolgens werden er nog minstens 90 keer konijnen geïntroduceerd in Australië voor 1859, maar geen enkele van die populaties werd invasief.
In 1859 was het echter raak: binnen 50 jaar, aan een tempo van 100 kilometer per jaar, zouden konijnen zich over het hele continent verspreiden. Dat maakt van die gebeurtenis de snelste kolonisatie door een geïntroduceerd zoogdier die ooit is opgetekend.
Hoe is de invasie begonnen?
Geschiedkundigen en het Australische publiek gaan er al lang vanuit dat de 'konijnenplaag' in het land begonnen is in Barwon Park, het landgoed van Thomas Austin in de buurt van Geelong in de zuidelijke deelstaat Victoria.
Op 6 oktober 1859 stuurde Austins broer William een lading wilde konijnen, die gevangen waren op land van de familie in Baltonsborough in Somerset, samen met een aantal tamme konijnen met het schip 'Lightning' naar Australië.
Op kerstdag kwamen 24 konijnen aan in Melbourne en vandaar werden ze doorgestuurd naar Barwon Park. Thomas Austin zette de konijnen uit op zijn landgoed omdat hij, zeer ten onrechte weten we intussen, dacht dat "Het introduceren van enkele konijnen weinig kwaad zou kunnen en zou kunnen zorgen voor een beetje een thuisgevoel, naast een beetje jachtplezier."
Binnen drie jaar hadden 'Austins konijnen' zich vermengvuldigd tot duizenden exemplaren volgens een bericht in een plaatselijke krant en volgens Austin zelf.
DNA geeft uitsluitsel
In een nieuwe studie levert een internationaal team onder leiding van de University of Cambridge en het CIBIO, Centro de Investigação em Biodiversidade e Recursos Genéticos uit Portugal, nu genetische bewijzen voor de bovenstaande versie van de gebeurtenissen en beslecht zo het debat of de invasie voortgekomen is uit één enkele introductie of uit verschillende, onafhankelijke introducties.
De onderzoekers bestudeerden historische verslagen naast nieuwe DNA-gegevens van 187 Europese konijnen die voor het grootste deel in het wild gevangen werden in Australië, Tasmanië, Nieuw-Zeeland, Groot-Brittannië en Frankrijk tussen 1865 en 2018.
Zo wilden ze vaststellen waar de oorsprong lag van de invasieve konijnen in Australië, of de invasie voortkwam uit een enkele of uit verschillende introducties, hoe de konijnen zich verspreid hebben over het land en of er een genetische verklaring was voor het succes van de konijnen uit 1859 in vergelijking met dat van andere geïmporteerde populaties.
Recente studie trokken de hypothese van één enkele oorsprong in twijfel en stellen dat de invasieve konijnen voortkwamen uit verschillende, onafhankelijke introducties. Die studies hadden echter geen onderzoek gedaan naar de voorouderlijke Europese en tamme populaties, wat cruciaal bleek om de oorsprong van de Australische konijnen te achterhalen.
"We zijn er in geslaagd de afstamming van de invasieve populatie in Australië te traceren tot precies in het zuidwesten van Engeland, waar de familie van Austin in 1859 de konijnen verzameld heeft", zei hoofdauteur doctor Joel Alves, die momenteel onderzoeker is aan de University of Oxford en het CIBIO.
"Onze bevindingen tonen aan dat ondanks de talrijke introducties in Australië, het één enkele partij Engelse konijnen was die deze verwoestende biologische invasie in gang heeft gezet, een invasie waarvan we vandaag nog steeds de effecten voelen."
De onderzoekers stelden ook vast dat naarmate de konijnen zich verder van Barwon Park verwijderden, hun genetische diversiteit afnam en dat zeldzame genetische varianten die zich voordoen in snel groeiende populaties, talrijker werden.
Genetische gesteldheid heeft grote invloed
Eerdere studies hebben gesuggereerd dat verschillende factoren bijdragen aan biologische invasies, waaronder het aantal individuen, het aantal introducties en veranderingen in het milieu. De nieuwe bevindingen suggereren dat de genetische gesteldheid van de dieren minstens een even grote of zelfs een grotere rol kan spelen.
De onderzoekers wijzen erop dat als de trigger van de invasie veranderingen in het milieu zouden geweest zijn, zoals het aanleggen van grote weidegebieden door menselijke kolonisten, dat dan waarschijnlijk verschillende plaatselijke konijnenpopulaties zich zouden uitgebreid hebben. De genetische bevindingen van de studie en het feit dat de konijnen van voor 1859 niet invasief zijn geworden, ondermijnen die mogelijkheid.
In de plaats daarvan onderzocht het team de mogelijkheid dat het opduiken van bepaalde genetische kenmerken als trigger voor de invasie werkte, iets wat het overweldigende genetisch bewijs voor één enkele introductie zou helpen verklaren.
Nieuwkomers met een genetisch voordeel
Van de konijnen die geïntroduceerd werden in Australië voor 1859, werd vaak gezegd dat ze tekenen van tamheid vertoonden, bijvoorbeeld een veelkleurige pels en slaphangende oren, kenmerken die geassocieerd worden met tamme rassen en die normaal niet voorkomen bij wilde konijnen.
De konijnen van Austin werden daarentegen in die tijd beschreven als 'gevangen in het wild' en de genetische bevindingen van de studie bewijzen dat minstens een aantal van die dieren inderdaad wilde konijnen waren.
"Er zijn talrijke kenmerken die verwilderde tamme konijnen slecht aangepast zouden kunnen maken om te overleven in het wild en het is mogelijk dat ze de genetische variatie misten die nodig was om zich aan te passen aan het droge en semi-aride klimaat van Australië", zei senior auteur professor Francis Jiggins van Cambridge.
"Om hier het hoofd aan te bieden, hebben de konijnen van Australië een evolutie ondergaan naar veranderingen in hun lichaamsvorm, om hen te helpen hun lichaamstemperatuur te controleren. Dus het is mogelijk dat de wilde konijnen van Thomas Austin en hun nakomelingen een genetisch voordeel hadden als het erop aankwam zich aan te passen aan deze omstandigheden."
In de twintigste eeuw herinnerde Joan Palmer zich dat haar grootvader William Austin problemen had ondervonden om de konijnen voor Thomas bij elkaar te krijgen "aangezien wilde konijnen absoluut niet veel voorkwamen rond Baltonsborough. Het was enkel met grote moeite dat hij erin slaagde zes konijnen te vangen. Dat waren half volgroeide exemplaren die uit hun nesten waren gehaald en getemd. Om aan het vereiste aantal te geraken, kocht hij zeven grijze konijnen die de dorpelingen in hun konijnenhokken hielden, ofwel als huisdier ofwel om op te eten."
Alves en Jiggins stelden vast dat de invasieve konijnen die afstamden van de ingevoerde exemplaren van Austin, voor een aanzienlijk deel van tamme voorouders afstamden, wat volgens hen de bewering van Joan Palmer ondersteunt dat wilde en tamme konijnen in de lading met elkaar gepaard hebben voor of tijdens hun 80 dagen durende reis. Dat zou ook verklaren waarom er meer konijnen zijn aangekomen in Australië dan er verstuurd waren.
"Die bevindingen hebben belang omdat biologische invasies een belangrijke bedreiging vormen voor de wereldwijde biodiversiteit en als je ze wil voorkomen, moet je begrijpen wat het is dat ze succesvol maakt", zei Alves.
"Veranderingen in het milieu kunnen Australië kwetsbaar gemaakt hebben voor invasies, maar het was de genetische gesteldheid van een kleine partij wilde konijnen die een van de meest iconische biologische invasies aller tijden in gang heeft gezet."
"Dit moet ons eraan herinneren dat de acties van slechts één persoon, of een paar mensen, een verwoestende impact op het milieu kunnen hebben", zo zei Alves.
Ondanks de constructie van zogenoemde rabbit-proof fences - afsluitingen om de konijnen tegen te houden -, de opzettelijke verspreiding van het myxomavirus dat myxomatose kan veroorzaken bij konijnen en andere maatregelen, blijven konijnen een van de belangrijkste invasieve soorten in Australië. Ze vormen een bedreiging voor de inheemse flora en fauna en kosten de landbouwsector jaarlijks naar schatting 200 miljoen euro per jaar.
De studie van het internationale team is gepubliceerd in . Dit artikel is gebaseerd op een persmededeling van de University of Cambridge.
