Twee jaar na de ontploffing in de haven van Beiroet wachten de slachtoffers nog steeds op gerechtigheid

In de vooravond van 4 augustus 2020 breekt er brand uit in de haven van Beiroet. Een zwarte rookpluim en enkele kleine explosies schrikken de stad op en lokken veel bekijks van omstaanders, die met hun smartphone het nieuws de wereld in sturen. Enkele momenten later, om 18.07 uur, slaat het noodlot toe:

Zo'n 2.700 ton ammoniumnitraat komt tot ontploffing, de grootste niet-nucleaire sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. De uiterst explosieve stof, voornamelijk gebruikt om kunstmeststof te maken, lag al jaren opgeslagen in de haven. Na weken puin ruimen is de balans dramatisch. Zeker 215 mensen komen om het leven en meer dan 6.000 Libanezen raken gewond.

Vandaag liggen nog altijd grote delen van de haven en de directe omgeving in puin. Vorige week stortte een deel van de vernielde graansilo's in de haven in. "Symbolisch", zegt correspondente Daisy Mohr vanuit Beiroet, want exact twee jaar later is Libanon nog altijd niet hersteld van de enorme klap. Integendeel, het land staat meer dan ooit op de rand van de afgrond.

Mohr bezocht deze week de haven naar aanleiding van de tweede verjaardag van het drama. "Al twee weken smeulen de silo’s, of wat daarvan is overgebleven, doordat rottend graan vuur had gevat. Dat hebben ze niet kunnen blussen, waardoor zondag een deel van de silo is ingestort."

Er wordt verwacht dat de rest van de constructie eerstdaags ook zal bezwijken en daarom is het gebied en de verkeersader rond de haven afgezet, ook al omdat er een stofwolk met mogelijks giftige elementen kan vrijkomen."

De brand en instorting van (een deel) van de silo's roept natuurlijk traumatische herinneringen op aan de gebeurtenissen van twee jaar geleden. "Je kan het niet verzinnen dat dit staat te gebeuren, net nu het twee jaar geleden is. Het bezorgt de mensen, die misschien net hun leven weer een beetje op een rij hebben, heel wat stress en bezorgdheid, nu ze dag en nacht uitkijken op de smeulende silo's."

Waarom zijn de silo's dan nog niet afgebroken? "Allereerst is het in Libanon sowieso een zooitje en worden dingen niet snel aangepakt. Maar het was ook de wens van de nabestaanden en de Libanese burgers om de silo’s te laten staan tot ze een antwoord kregen op de vraag "waarom er bijna 3.000 ton ammoniumnitraat onverantwoord opgeslagen lag in de haven". 

Die antwoorden komen maar niet en de silo's zijn voor hen het levend bewijs van wat er gebeurd is, van de corruptie en straffeloosheid van de elite. Ze hebben voorgesteld om de silo’s te verstevigen, maar dat is dus niet gebeurd."

Voor de ontploffing bevond Libanon zich al in zware financiële problemen. Sinds de noodlottige dag is Libanon er niet in geslaagd het tij te keren, integendeel. "De situatie is enorm wanhopig", zegt Mohr. "Sinds de explosie is de situatie is alleen maar verslechterd. Het land kampt met een gigantische economische crisis en er is een inflatie van meer dan 200 procent. Mensen hebben amper elektriciteit en verliezen massaal hun jobs. Het geld zit vast in de banken, omdat die anders dreigen failliet te gaan." 

De Wereldbank benoemde de situatie in Libanon als een van de grootste crisissen van de laatste 150 jaar. Voorlopig liggen er echter weinig tot geen oplossingen in het vooruitzicht. "De situatie wordt elke dag slechter. Het land staat, net als de silo's, op instorten."

In de nasleep van de ontploffing kwamen heel wat Libanezen op straat. Voor hen was de zaak het zoveelste bewijs van de corruptie en straffeloosheid van de politieke elite. Vandaag is dat gevoel van woede nog sterk aanwezig, al heerst er ook heel wat moedeloosheid. Mohr sprak de afgelopen dagen enkele nabestaanden en ziet hun lot somber in.

"Het leven van de nabestaanden is onvoorstelbaar. Ze zijn eenzaam en voelen zich enorm in de steek gelaten, omdat ze maar geen antwoorden krijgen. Er worden regelmatig sit-ins gehouden bij verschillende rechtbanken en ministeries. Maar in plaats van steun te krijgen, worden ze enorm tegengewerkt door de overheid, die hoopt dat iedereen zich stil houdt en dat dit zo snel mogelijk overwaait. Ik sprak de broer van een brandweerman die omkwam bij de explosie. Hij is de voorbije jaren maar liefst zes keer opgepakt bij verschillende protesten."

De hoop van de nabestaanden is nu gevestigd op de internationale gemeenschap. Het onderzoek naar de explosie ligt alweer sinds december stil, aangezien de politieke elite de rechtsgang blijft verhinderen. "Tot vandaag is nog geen enkele hoge pief ter verantwoording geroepen", meldt Mohr. "Mensenrechtenorganisaties zoals Human Rights Watch en Amnesty International roepen de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties nu op om een onafhankelijk onderzoek te voeren, want het is inmiddels duidelijk dat het Libanon niet zelf gaat lukken."

De nabestaanden hebben deze namiddag opgeroepen tot een stille mars die zou eindigen in de buurt van de haven. Ze hopen op een grote opkomst, al is Mohr daar niet zo zeker van. "De mensen zijn helemaal lam geslagen door de economische crisis. Ze zijn druk bezig met overleven, met benzine regelen, met eten op de plank brengen. Ook door de angst voor de instorting van de silo's en de mogelijk giftige gassen die daarbij kunnen vrijkomen, valt het nog af te wachten hoe talrijk de Libanezen aanwezig zullen zijn."

Is er dan echt geen sprankeltje hoop voor de lijdende en moegetergde Libanese bevolking? Volgens Mohr wel, al moeten we altijd met twee woorden spreken. "Bij de verkiezingen in mei is een groot aantal onafhankelijke kandidaten verkozen geraakt. Zij beloofden werk te maken van een onderzoek naar de explosie, maar daar is voorlopig nog niet veel van te merken. Het is natuurlijk heel zwaar om in te gaan tegen de gevestigde orde. Toch is er hoop dat er op lange termijn iets kan veranderen, al zal het sowieso een langzaam proces zijn."