Een vroege herfst voor bomen: nu al vallen de bladeren door "droogtestress"

We beleven een "vroege herfst" volgens professor bosbeheer Kris Verheyen (UGent). "We zien nu al dat bomen hun bladeren verliezen als reactie op de droogte, en het is nog maar juli. Dat is vroeg."

Ook de voorbije jaren vielen de bladeren al in de zomermaanden. Vorig jaar niet, want dat was een erg natte zomer, "dus dat heeft bomen toen alleszins goed gedaan". En dat was ook nodig, zegt professor Verheyen, want op lange termijn dreigt deze droogtestress voor complete uitputting van de bomen te zorgen.

Dat bomen zich ontdoen van hun bladeren is een verdedigingsstrategie tegen de droogte. "Via de bladeren verdampt er veel water, door die bladeren af te stoten gaan bomen in beveiligingsmodus om vocht bij te houden", zegt Verheyen.

Maar dat heeft ook een keerzijde. "Want via die bladeren doen bomen ook aan fotosynthese. Als dat niet gebeurt, nemen bomen minder suikers op en vullen ze hun voedselvoorraden niet aan. Op langere termijn zorgt dat voor uitputting en minder weerstand."

En dat gebrek aan weerstand zou er uiteindelijk voor kunnen zorgen dat bomen verdwijnen uit onze streken. Zo is Vlaanderen geen goede omgeving meer voor de fijnspar, die in onze contreien volgens Verheyen haast volledig verdwenen of afgestorven is. "Door de droogte waren die fijnsparren enorm verzwakt, waardoor letterzetters, kleine kevertjes die gek zijn op naaldbomen, vrij spel kregen."

Niet alle bomen hebben evenveel last van de droogte. Zo zijn beuken er heel gevoelig aan en zijn het vooral hun bladeren die nu al vallen, terwijl eiken beter bestand zijn tegen de droogte. Ook de grond waarop bomen groeien speelt een rol. "Bepaalde bodemtypes houden het water beter vast. Leemgronden zijn daar bijvoorbeeld beter in dan zandgronden."

Met die wetenschap in het achterhoofd ziet Verheyen toch een kleine kans om met een robuust bosbeheer bomen en bossen langer gezond te houden, tegen de algemene tendens in. "Je zou dan bijvoorbeeld meer kunnen werken met boomsoorten die beter bestand zijn tegen de droogte."

Ook in de eigen tuin kun je volgens de professor bosbeheer wel wat doen, al zijn het vooral kleine ingrepen. "Je moet er vooral voor zorgen dat bomen niet belemmerd worden in hun groeimogelijkheden", zegt Verheyen. "Je moet dus zien dat de wortels niet beschadigd worden. Dat kun je doen door ver genoeg van een boom te blijven als je gaat spitten in de tuin, of door je auto niet net onder een boom te parkeren."

Het is zeker geen wonderoplossing, maar volgens Verheyen is het wel absoluut noodzakelijk om rekening te houden met alles wat droogtestress veroorzaakt. "Want als we de klimaatmodellen mogen geloven, zullen we dit steeds vaker zo snel meemaken."