President Sri Lanka vlucht naar Malediven: het einde van de machtige dynastie van de Rajapaksa's

"Gota Go Home" was de voorbije maanden dagelijks te horen in de straten van Colombo, de commerciële hoofdstad van Sri Lanka. 

"Gota", of Gotabaya Rajapaksa zoals de president voluit heet, heeft nu gehoor gegeven aan die eis van de betogers om te vertrekken. Hij had beloofd om vandaag (woensdag) af te treden, maar is dus voordien al het land uit gevlucht, wellicht om te voorkomen dat hij wordt opgepakt door een nieuwe regering. Zolang hij president is, is hij immuun voor vervolging.

De belofte om af te treden deed hij afgelopen weekend, toen de aanhoudende volkswoede over de diepe economische crisis tot een climax was gekomen. 

De volkswoede was vooral gericht tegen Gotabaya Rajapaksa en de machtige familie waar hij deel van uitmaakt. De inwoners van Sri Lanka  houden de Rajapaksa's verantwoordelijk voor de grootste crisis in het land sinds dat in 1948 onafhankelijk werd van Groot-Brittannië.

Al vóór die tijd waren de Rajapaksa's invloedrijk. Don Alwin Rajapaksa, patriarch uit de familie van landeigenaren, zat in het eerste parlement van het onafhankelijke Sri Lanka. Zijn machtsbasis lag in Hambantota, een arm district in het zuiden van het land. Daar bezitten de Rajapaksa's nog altijd rijst- en kokosplantages, maar ze bouwden er ook een nieuwe zeehaven (intussen in handen van China) en een vliegveld dat bekendstaat als een van de minst gebruikte internationale luchthavens ter wereld.      

Die laatste projecten waren ondernemingen van de volgende generatie-Rajapaksa, die sinds 2005 bijna onafgebroken de plak zwaaide in Sri Lanka. Terwijl de macht van stamvader Don Alwin nog beperkt bleef tot het district Hambantota, veranderde dat toen zijn zonen het politieke toneel betraden: Mahinda, Gotabaya, Chamal en Basil. 

Met Mahinda als clanhoofd veroverden de Rajapaksa's de macht in heel Sri Lanka. De voorbije decennia verdeelden ze het president- en premierschap en verschillende ministerposten netjes onder elkaar. Ook hun neven en kinderen werden rijkelijk bedeeld: op het toppunt van hun politieke macht bekleedden de familie Rajapaksa meer dan 40 regeringsfuncties.

De broers Rajapaksa, Mahinda en Gotabaya op kop vormden het speerpunt van de nationalistische beweging onder de boeddhistische Singalese meerderheid in Sri Lanka. Mahinda startte als oppositieleider, werd in 2004 premier en in 2005 president. Tijdens zijn presidentschap kwam er in 2009 een einde aan de decennialange burgeroorlog tussen Singalezen en de Tamiltijgers, de rebellenbeweging van de hindoeïstische Tamil-minderheid. 

Aan zijn rol bij het beëindigen van de opstand dankte Mahinda aanvankelijk zijn populariteit. Hetzelfde gold voor zijn jongere broer Gotabaya, die was aangesteld als een van de legerleiders. Uit een rapport van de Verenigde Naties blijkt dat bij diens hardhandige neerslaan van de opstand 40.000 Tamils werden gedood, vaak ook na de overgave. De Rajapaksa's kwamen dus ook in het nieuws met berichten over mensenrechtenschendingen, slechte behandeling van minderheden en aanvallen op de media.

Maar de economie groeide na het einde van de burgeroorlog, waardoor de leiders populair bleven, toch bij het grootste deel van de Singalese meerderheid. Het toerisme boomde. Even ging het mis voor de Rajapaksa's: in 2015 verloren ze de verkiezingen. Maar in 2019 stonden ze er weer. Ditmaal met Gotabaya als president, en Mahinda als premier.

Sinds 2019 is de neergang echter ingezet. De voor Sri Lanka zo belangrijke toeristische sector is zo goed als ingestort. Een zware terugval kwam er na enkele aanslagen op christelijke kerken in 2019, waarna de coronapandemie het toerisme helemaal de genadeslag gaf. Maar de instorting van het toerisme is lang niet de enige verklaring voor het zware weer waarin Sri Lanka nu verkeert. 

Ook economisch wanbeleid door de Rajapaksa's ligt aan de basis van de diepe crisis. Ze lieten zich verleiden door megalomane infrastructuurwerken met de hulp van China, dat leningen verstrekte en en passant zijn invloed in Sri Lanka vergrootte, tot ongenoegen van buur India. 

Onder de Rajapaksa's bouwde Sri Lanka een schuld op van meer dan 50 miljard euro. Ook de welig tierende corruptie en het nepotisme van de Rajapaksa-clan stuiten op steeds meer weerstand.

Sinds maart wordt er massaal geprotesteerd in de straten van Colombo en elders in het land, waarbij ook doden zijn gevallen. Gotabaya probeerde het protest te sussen door eerst zijn regering te herschikken (en zo enkele van zijn broers naar huis te sturen) en uiteindelijk ook zijn broer Mahinda als premier te vervangen door Ranil Wickremesinghe, een oppositiepoliticus.

Maar ook Wickremesinghe werd door de boze bevolking gezien als iemand van de oude garde. Bovendien vonden velen dat hij in het verleden als premier de Rajapaksa's een hand boven het hoofd hield toen ze werden beschuldigd van corruptie.

Toen het massale protest afgelopen weekend tot een hoogtepunt kwam, kondigde eerst Ranil Wickremesinghe, en daarna Gotaya Rajapaksa aan dat ze ontslag zouden nemen. Sri Lanka krijgt wellicht een regering van nationale eenheid, die voor één aanzienlijke uitdaging staat: het land uit het slop halen.