Na een week van hevige protesten waarbij zeker 18 doden en honderden gewonden zijn gevallen, is de rust min of meer teruggekeerd in Karakalpakstan, in het westen van Oezbekistan. De lokale bevolking was op straat gekomen nadat de autoriteiten hadden besloten de autonomie van de verarmde regio op te heffen. Dat plan is intussen geschrapt.
De Oezbeekse autoriteiten stellen dat het normale leven is teruggekeerd in Nukus, de hoofdstad van Karakalpakstan en het middelpunt van de dodelijkste rellen in het Centraal-Aziatische land in bijna twee decennia. De overheid maakt melding van 18 doden, onder wie 4 leden van de ordetroepen, en 243 gewonden, al ligt het werkelijke aantal waarschijnlijk een pak hoger.
De aanleiding voor de protesten was het plan om de grondwettelijke autonomie van Karakalpakstan en het recht om zich via een referendum af te scheiden, op te zeggen. Er braken al snel massale protesten uit die door de ordetroepen hardhandig werden aangepakt. President Shavkat Mirziyoyev heeft daarom zaterdag een bezoek gebracht aan de regio, waar hij verklaarde dat de omstreden beslissing teruggedraaid zou worden.
"Kwaadaardige buitenlandse krachten"
Nu de situatie gekalmeerd lijkt, kondigt Mirziyoyev aan dat er een grondig onderzoek zal komen naar de gebeurtenissen van afgelopen week. "Deze gebeurtenissen zijn niet in één dag of tien dagen georganiseerd, maar jarenlang voorbereid door kwaadaardige buitenlandse krachten. Hun doel is om de territoriale eenheid van Oezbekistan aan te vallen en een interetnisch conflict te creëren." De president leverde hiervoor echter geen bewijs aan en noemde geen specifieke landen bij naam.
Deze gebeurtenissen zijn jarenlang voorbereid door kwaadwillende buitenlandse krachten
President Shavkat Mirziyoyev
Een groep politieke opposanten en activisten hebben vanuit ballingschap de president van repliek gediend. Ze eisten de vrijlating van de vele gevangengenomen demonstranten, nieuwe verkiezingen en een onderzoek naar "het ongerechtvaardigde en onevenredige gebruik van geweld dat heeft geleid tot menselijke slachtoffers, marteling en willekeurige detentie". Ze klagen ook de voortdurende discriminatie tegen de taal en geschiedenis van hun regio aan, die volgens hen aan de grondslag van het conflict ligt.
Internationale gemeenschap blijft waakzaam
Ondertussen houdt de internationale gemeenschap de situatie nauwlettend in de gaten. De Europese Unie en de Verenigde Staten roepen op tot een volledig en transparant onderzoek naar de omstandigheden van het geweld en de doden. Ze dringen er verder op aan dat de Oezbeekse autoriteiten de fundamentele rechten van vrijheid van vereniging en meningsuiting beschermen. Ook Michelle Bachelet, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties, eist een dergelijk onderzoek en wil dat alle arrestanten toegang krijgen tot een advocaat en zeker zijn van een eerlijk proces.
Rusland, waarmee Oezbekistan als ex-Sovjetland een nauwe band heeft, vroeg eerder deze week om een politieke oplossing van het conflict. Het Kremlin verwelkomde "de maatregelen die door de leiding van Oezbekistan zijn genomen en heeft er vertrouwen in dat ze zullen bijdragen aan de volledige normalisering van de situatie".
De rust lijkt voorlopig teruggekeerd, maar de vrees voor een heropleving van het geweld is nog sterk aanwezig. Daarom blijft de noodtoestand en maatregelen zoals een avondklok nog zeker een maand van kracht. Op verschillende plaatsen in Nukus zijn er nog politiecontroles en gepantserde voertuigen aanwezig. Ten slotte is er in Nukus nog geen internet beschikbaar, een maatregel die tijdelijk was genomen om de verspreiding van nepnieuws en de mobilisatie van demonstranten tegen te gaan.
