Sinds vrijdag zijn er nu al zeker 18 doden gevallen bij zware rellen in Karakalpakstan, het westen van de voormalige Sovjetrepubliek Oezbekistan. De lokale bevolking was op straat gekomen nadat bleek dat het zelfbestuur van het verarmde westen van het land zou worden opgeheven. Dat plan is intussen geschrapt, maar het blijft erg onrustig.
Zeker 18 doden en honderden gewonden bij etnische rellen in de Centraal-Aziatische republiek Oezbekistan
Jos De Greef
Gepubliceerd:
Vrijdag en ook het hele weekend zijn mensen in het westen van Oezbekistan in grote getale op straat gekomen om te protesteren tegen plannen van de regering om het autonome statuut van de regio op te heffen.
Het kwam daarbij tot rellen met de ordediensten en op een aantal plaatsen zouden overheidsgebouwen bestormd zijn. Op een aantal videobeelden op sociale media zijn grote manifestaties te zien en minstens een Oezbeekse pantserwagen zou zijn veroverd door de demonstranten. Op andere beelden zijn lange gepantserde kolonnes van het leger te zien die op weg zijn naar de roerige regio.
Eerst was er sprake van vijf doden, maar dat aantal is nu officieel opgetrokken tot 18 en kan mogelijk nog stijgen. Een lokale functionaris sprak eerder over "duizenden gewonden", maar officieel zijn het er nu iets meer dan 240. Het is overigens niet gemakkelijk om informatie in te winnen over het erg gesloten land in Centraal-Azië. (Lees verder onder de foto).
De Oezbeekse president Shavkat Mirzojojev is zelf naar de regio getrokken en heeft beloofd om het omstreden plan om de autonomie van Karakalpakstan in te trekken, af te voeren. Het was dat voorstel dat de lokale bevolking in woede deed ontsteken. Wel is de noodtoestand afgekondigd voor minstens een maand.
Wat is daar aan de hand?
Oezbekistan is een van de Sovjetrepublieken in Centraal-Azië die in 1991 onafhankelijk werden. Het wordt nog altijd geleid door mensen uit dezelfde voormalige communistische elite, net als de meeste landen in de regio.
Karakalpakstan ligt in het uiterste westen van Oezbekistan tussen het uitdrogende Aralmeer en de Kizilkoem-woestijn. Het is erg droog en weinig geschikt voor landbouw of veeteelt. Het is een groot gebied, maar er wonen slechts twee miljoen mensen, meestal nog in steden. De meeste inwoners zijn Karakalpaks, een Turkssprekende minderheid. Volgens de grondwet hebben zij recht op het gebruik van hun eigen taal en het recht om via zich een referendum af te scheiden van Oezbekistan.
Het is echter weinig waarschijnlijk dat Karakalpakstan onafhankelijkheid kiest. Het uiterst dun bevolkte en erg arme deel van Oezbekistan lijkt zonder het "moederland" geen toekomst te hebben, maar toch is de onvrede er erg groot. Er heerst grote armoede en de levensverwachting ligt lager dan elders in Oezbekistan. Dat land kreeg tot voor kort veel inkomen via "gastarbeiders" die in Rusland, Oekraïne en Kazachstan gingen werken en geld naar huis stuurden, maar door de oorlog en de westerse sancties valt dat nu stil.
Een echte bedreiging voor het regime in Oezbekistan vormen de huidige rellen nu ook niet. Oezbekistan is met 35 miljoen inwoners het enige echte bevolkte land in Centraal-Azië en het autoritaire regime beschikt over voldoende "repressiecapaciteit" om spanningen te kop in te drukken.
Rusland heeft de spanningen in Oezbekistan bestempeld als "een interne aangelegenheid". Moskou gooit zich graag op als "beschermheer" van de regimes in Centraal-Azië (zoals begin dit jaar in Kazachstan), maar het is weinig waarschijnlijk dat het hier zal tussenkomen. Oezbekistan is samen met Turkmenistan een van de weinige landen in de regio die geen lid zijn van de militaire CSTO-alliantie die Rusland in de regio gesmeed heeft en die Russische militaire interventies daar toelaat. Overigens groeit in die hele regio vooral de invloed van China dat via een "nieuwe Zijderoute" een handelsroute overland naar Europa wil uitbouwen.
