Zowel oppositie als meerderheid kritisch over uitwisselingsverdrag met Iran, stemming verschoven naar morgen

Vandaag is het debat geopend over het uitwisselingsakkoord met Iran in de Kamercommissie Buitenlandse Betrekkingen. Er werd eigenlijk algemeen aangenomen dat dat akkoord er zou komen om Ahmadreza Djalali vrij te krijgen. Hij is een Zweeds-Iraanse gastprofessor aan de VUB. Djalali zit al sinds 2016 in de gevangenis in Iran. Hij werd opgepakt op verdenking van spionage en is ter dood veroordeeld.

Maar nu blijkt er dus nog een andere soortgelijke Belgische link te zijn tussen ons land en Iran. Sinds februari zit Olivier Vandecasteele, een Belgische medewerker van een ngo vast in een Iraanse cel. Volgens zijn familie is er geen enkel motief voor zijn opsluiting.

Mogelijk zou een van de twee of misschien zelfs beiden kunnen geruild worden met de in Antwerpen veroordeelde Iraanse terrorist Assadollah Assadi. Hij had een bomaanslag op de Iraanse oppositie in Europa gepland. Hij werd in de Duitse deelstaat Beieren onderschept en opgepakt.

Volgens minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) is er geen verband tussen het verdrag en de zaak-Djalali of de zaak-Vandecasteele. "Het verdrag met Iran is een gevolg van technische onderhandelingen", onderstreept de minister in de Kamercommissie. "Er is geen enkele link met individuele dossiers." Van Quickenborne legt uit dat aan het verdrag meer dan vijf jaar is gewerkt, waarbij de eerste stappen dus al werden gezet onder vorige regering. 

Waarom moet het verdrag er dan wel komen? "Onze veiligheidsdiensten hebben de voorbije jaren in rapporten gewaarschuwd voor dreigingen tegen Belgische nationale belangen", zegt Van Quickenborne. "Om die toegenomen dreiging af te wenden, hebben we het advies van de veiligheidsdiensten gevolgd om dit verdrag tot stand te brengen. De dreiging heeft zich helaas geconcretiseerd in aanhouding en detentie van een landgenoot (red. Vandecasteele)."

"Wij hebben niet de minste aanwijzing dat deze beschuldigingen gestoeld zijn op ware feiten. Voor ons komt dit neer op een wederrechtelijke vrijheidsberoving", zei de minister scherp. "We zullen er alles aan doen om deze persoon te helpen." Het is volgens Van Quickenborne "onze morele plicht om onschuldige Belgische landgenoten gegijzeld in het buitenland te bevrijden en veilig terug te brengen naar hun familie".

De minister benadrukt dat het verdrag garanties bevat wat mensenrechten betreft. "Een gedetineerde zal nooit tegen zijn of haar wil worden overgebracht", zegt hij. Ook België zal altijd kunnen weigeren. Het zal per geval per geval worden bekeken.

Door de goedkeuring van het verdrag wordt het risico voor Belgen ernstig verhoogd. Dat zegt N-VA-fractieleider Peter De Roover. "Schurkenstaten weten hierdoor dat België door de knieën zal gaan en we chanteerbaar zijn", zegt hij. "We verhogen fundamenteel het risico dat landgenoten als wisselmunt gebruikt worden, zonder dat die iets mispeuterd hebben."

"Je lokt als het ware terroristen naar België om hier aanslagen te beramen, omdat ons land toch chanteerbaar is", aldus nog De Roover. "Dit gaat over het nationaal belang van ons land. En over toekomstige potentiële slachtoffers van aanslagen die bij ons kunnen beraamd worden."

Ook de Groen-Kamerlid Wouter De Vriendt - en dus lid van de meerderheid - stelt zich ernstige vragen. "Zet dit de deur open naar een soort gijzelingsdiplomatie", vraagt hij zich af. "Assadi is een terrorist. Gaan we vrijwillig de handboeien van een veroordeelde terrorist lossen en met een grote strik errond cadeau geven aan Iran?"

Volgens Vlaams Belang-Kamerlid Kathleen Bury staat bij een mogelijke uitwisseling met Assadi niets Iran in de weg om hem meteen vrij te laten. "Een van de artikels staat gratie of strafvermindering toe", legt ze uit. "Hierdoor zal hij zijn straf kunnen ontlopen." Ze onderlijnt ook dat het verdrag niet van toepassing zou zijn op professor Djalali, omdat hij niet de Belgische (maar de Zweeds-Iraanse) nationaliteit heeft.

Ook PS en MR zijn kritisch over het verdrag. "Hoe zal dit praktisch verlopen", vraagt MR-Kamerlid Kattrin Jadin zich af. "Hoe gaan we voorkomen dat we gechanteerd worden?" Ook CD&V is benieuwd naar de garanties naar de toekomst. "De druk gaat enorm worden, vermoed ik. Wanneer gaan we dit wel of niet toepassen", vraagt Els Van Hoof (CD&V) zich af. 

"Het verdrag verplicht ons tot niets, maar het biedt ons wel opties. Ik doe het liever transparant dan andere landen die het onder de radar houden", benadrukt Kamerlid Goedele Liekens (Open VLD). "Het is een bijzonder moeilijk dilemma dat vandaag voor ligt", zegt Kris Verduyckt van Vooruit. "Het gaat tussen het gevoel van chantage door een dictatoriaal regime en de veiligheid van onze burgers."

"In godsnaam doe dit niet, keur dit niet goed", zegt Darya Safai, N-VA-Kamerlid, zelf van Iraanse origine. "Wat we nu aan het doen zijn, is gevaarlijk. We gaan nog veel Djalali’s maken op deze manier. Ik smeek het. Het gaat om veel onschuldige levens zowel hier als in het buitenland. Weet waar je mee bezig bent als je dit goedkeurt."

Ecolo-Kamerlid Samuel Cogolati is er niet over te spreken dat ze zo halsoverkop moeten beslissen over een zaak dat dergelijk groot moreel en juridisch dilemma vormt. "Ik stel voor dat we niet doof blijven voor het protest van vanmorgen (zie onder) en de opmerkingen van andere organisaties", zegt hij. "We willen geen blanco cheque geven aan Iran. Het is een legitieme vraag om eerst alle concrete gevolgen te weten."

Volgens politiek journalist Bart Verhulst wordt het verdrag morgen waarschijnlijk goedgekeurd. "Er is vanavond nog veel overleg achter de schermen binnen de meerderheid. Maar bij de minister van Justitie gaat men ervan uit dat dit morgen wordt goedgekeurd. Eenzelfde geluid bij de commissievoorzitter van CD&V en ook bij de fractieleider van de PS", zegt Verhulst. "Volgens hem is er al een akkoord binnen de top van de regering."

"Minister Van Quickenborne draait ook het argument dat ons land hiermee chanteerbaar wordt om", zegt Verhulst. "Van Quickenborne verwijst naar de meer dan 200 Belgen die op dit moment nog in Iran zijn. Hij zegt dat er zonder het verdrag weinig opties overblijven om nog iets voor hen te kunnen doen, mocht er met hen iets gebeuren. Het verdrag zou ook van belang zijn voor de veiligheid van Belgische diplomaten die in Noord-Syrië IS-moeders en hun kinderen terughalen. Ook daar is Iran betrokken partij."

"Maar Van Quickenborne geeft toe dat dit een zwaar dilemma is, één van de moeilijkste politieke beslissingen in zijn carrière."

Het is eerste keer dat een westers land zo'n verdrag met Iran afsluit. Prominente Amerikanen, onder wie een voormalig FBI-directeur en een oud-NAVO-commandant, hadden eerder al een brief geschreven naar Kamervoorzitter Eliane Tillieux (PS) om te zeggen dat ze het verdrag een slecht idee vinden. Ze denken dat België op die manier een "veilige haven" zal worden voor slapende terreurcellen.

Ook de Iraanse oppositie heeft veel kritiek op dit akkoord met een land dat de mensenrechten schendt. Ze hielden in Brussel een betoging met enkele honderden aanwezigen. "Het is onaanvaardbaar. Als we dit doen, dan moedigen we het regime aan om nog meer mensen te gijzelen. Het is hetzelfde als een rode loper uitrollen voor de Iraanse terroristen in België", vindt Behzad Nazari van de Nationale Raad van verzet van Iran (NCRI).