Fertiliteitsarts Herman Tournaye: "Als twee procent van de bevolking DNA naar databank stuurt, is iedereen traceerbaar"

Enkele weken. Langer had donorkind Stefan (een schuilnaam, nvdr.) niet nodig om zijn eerste verre achternicht te vinden via een commerciële databank. Uiteindelijk matchte hij zelfs met een halfbroer. Niet gek, vindt fertiliteitsarts Herman Tournaye, diensthoofd van het centrum voor reproductieve geneeskunde van het UZ Brussel. “Als twee procent van de bevolking zijn genetisch materiaal naar zo’n databank stuurt, is iedereen traceerbaar. Dat hoef je niet zelf te doen, het volstaat als je neef of nicht dat doet.”

De wet van 6 juli 2007 “betreffende medisch begeleide voortplanting” schrijft voor dat donoren anoniem moeten blijven. “Letterlijk en figuurlijk gedateerd”, vindt Tournaye. “Door de opkomst van de DNA-databanken wordt het een uitgehold begrip. Het verhaal uit West-Vlaanderen illustreert dat ten volle.”

Fertiliteitscentra klagen al jaren over een tekort aan donoren. Tournaye geeft toe dat het opheffen van de anonimiteit dat tekort niet ten goede zou komen. “Collega’s hebben een aantal jaar geleden aan donoren de vraag gesteld wat ze van zo’n wetswijziging zouden vinden. Zo’n zeventig procent zou daardoor afhaken. In landen waar de anonimiteit al langer is afgeschaft, zien we een serieus tekort.”

Omgekeerd willen steeds meer donorkinderen weten waar ze vandaan komen. “En niet alleen kinderen: ook wensouders willen meer controle. Er is een enorme beweging in gang van ouders die niet langer accepteren dat ze geen inspraak hebben in de keuze van de donor.” Volgens Tournaye zal het ertoe leiden dat wensouders nog vaker hun toevlucht zullen zoeken tot ongecontroleerde internetdonatie. “Spermabanken vol regels en wetgeving zijn gedoemd om uit te sterven.”

Niet alleen kunnen wensouders via internetdonatie kiezen of ze een donor met blauwe ogen of bruin haar willen, het maakt ook dat donoren zelf volledig hun gang kunnen gaan. “In Nederland bijvoorbeeld is er ene beruchte Peter die al zeker 250 kinderen op die manier heeft verwekt, en hij zou zijn actiedomein nu verlegd hebben naar de Verenigde Staten. “Wilde donoren” noemen wij dat.”

“Het aantal kinderen dat één donor moet verwekken vooraleer er sprake is van consanguïniteit (bloedverwantschap tussen ouders, nvdr.) ligt relatief hoog, maar zo’n manier van werken houdt ook gewoon risico’s in naar het welzijn van het kind. Is het leuk om te weten dat je een van de zovele bent, van een donor die misschien een andere motivatie had? Sommige vrouwen die aangeven op zoek te zijn naar een spermadonor, krijgen voorstellen als: “Het kost zoveel, maar als je met mij seks hebt maar zoveel”.”

Bovendien valt het wettelijk kader volledig weg zodra een donor en wensouders op eigen houtje aan het onderhandelen slaan. “In Verenigde Staten zijn er al rechtszaken geweest waarbij een wilde donor plots bezoekrecht eist, of de moeder van een wilde donor plots grootmoeder wil spelen. Ik zou mij als politicus eerder beginnen concentreren op wat er op het internet te gebeuren staat, dat zou mij meer zou wakkerhouden.”

Toch benadrukt Tournaye dat er ook donoren met goede bedoelingen op internet zitten. “Meestal omdat ze zich niet terugvinden in het systeem van een spermabank. Wij hebben veel regeltjes, die maken dat je als donor heel wat moeite moet doen. Je moet testen ondergaan, nu en dan bloedafnames laten afnemen, urinestalen afgeven bij elke donatie. Dat is een hele rompslomp.”

Volgens de fertiliteitsarts is het een onderwerp dat sterk onder collega-artsen leeft. “Ik zit al dertig jaar in het vak, en het is heel boeiend om te zien hoe dat evolueert. Ik herinner mij hoe een ethicus tijdens een congres zei: 'We are embarking on one of the greatest human experiences ever'. Oftewel: we beginnen momenteel aan een van de grootste menselijke experimenten ooit.”