Zwemwater in Vlaanderen is van uitstekende kwaliteit, meeste andere oppervlaktewater haalt normen niet

Het gaat goed met de kwaliteit van het zwemwater in Vlaanderen. Zowel dat aan de kust als dat van de zwemvijvers in het binnenland is in 90 procent van de gevallen van uitstekende kwaliteit. Dat blijkt uit cijfers van de VMM waar Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) vandaag over bericht.

"Toegankelijk en proper zwemwater biedt op hete dagen de ideale natuurlijke verfrissing", zegt Demir in een persbericht. "We sparen kosten noch moeite om de kwaliteit van het zwemwater in Vlaanderen te blijven verbeteren en ook het aantal zwemzones zit in de lift. Daar blijven we ook de komende jaren hard op verder werken."

De cijfers zijn effectief beter dan 10 jaar geleden. Toen scoorde nog geen 65 procent van het Vlaamse zwemwater zo hoog. "We hebben heel sterk geïnvesteerd in waterkwaliteit in het algemeen de voorbije jaren en dat komt ook de zwemwaterkwaliteit ten goede", zegt Katrien Smet van de VMM aan VRT NWS. "We mogen er trots op zijn. 30 jaar geleden was dit een ander verhaal."

GRAFIEK – De kwaliteit van het zwemwater is de voorbije 10 jaar fors verbeterd:

De laatste jaren schommelt het percentage zwemwater van uitstekende kwaliteit rond de 90 procent. Die schommelingen hebben volgens Smet te maken met de soms extremere weersomstandigheden. "Bij erg warm weer is het zuurstofgehalte lager, kun je blauwalgen krijgen of vissterfte. Als het erg slecht weer is, kan er ongezuiverd afvalwater in terechtkomen", zegt ze.

"Het is positief dat het zwemwater een hoge kwaliteit heeft, want ook daarvoor zijn de normen streng", zegt professor ecotoxicologie Lieven Bervoets van de Universiteit Antwerpen aan VRT NWS. "Zwemwater is meestal stilstaand water waarin niet mag geloosd worden. Per definitie gaat de waterkwaliteit dus lager zijn in veel andere waterlopen." En dat blijkt ook. 

De kwaliteit van het zwemwater mag dan wel uitstekend zijn, de algemene kwaliteit van het oppervlaktewater in Vlaanderen blijft onvoldoende. Zo halen we zo goed als nergens de Europese normen. "De focus bij zwemwater ligt er vooral op dat je niet ziek wordt als je erin zwemt", legt Erik Grietens van Bond Beter Leefmilieu uit. "De Europese normen voor oppervlaktewater gaan een pak verder."

Uit onderstaande grafiek bijvoorbeeld blijkt dat slechts een derde van het oppervlaktewater van goede of zeer goede biologische kwaliteit is. Een derde is matig van kwaliteit. Nog eens een derde van het oppervlaktewater is ontoereikend of zelfs ronduit slecht van kwaliteit.

GRAFIEK – Biologische kwaliteit oppervlaktewater op basis van macro-invertebraten:

Bij de Vlaamse Milieumaatschappij geven ze toe dat we op dat vlak de Europese normen niet halen. "Europa is wel heel streng", benadrukt Smet. "Als je op één onderdeel niet goed scoort, is het over de hele lijn niet goed genoeg. We moeten er zeker naar streven. Zo zijn er de laatste jaren al grote inspanningen voor gedaan."

Dat bevestigt ook Bond Beter Leefmilieu. "De afgelopen tien jaar is er serieus geïnvesteerd in de aanleg van rioleringen en waterzuiveringsinstallaties", zegt Grietens. "Het heeft de kwaliteit van het water aanzienlijk verbeterd. En dat zie je ook in de natuur. Af en toe zwemt er nu een zeehond in de Schelde: zoiets was 10 jaar geleden ondenkbaar."

Toch is er volgens Grietens nog een lange weg te gaan. "De grote problemen zijn al decennialang dezelfde. Denk aan overbemesting in de landbouw waardoor er te veel stikstof, nitraten en fosfaten in het water terechtkomen. Tegelijk zijn er nog enkele honderdduizenden woningen niet aangesloten op de rioleringen. Daarvan belandt het afvalwater dus ongezuiverd in de waterlopen."

De problemen die Grietens aanhaalt, zijn af te lezen in de cijfers van de VMM. Nog geen derde van de Vlaamse waterlopen haalt de Europese normen voor fosfaten. Slechts 35 procent haalt de opgelegde doelen voor stikstof. Voor nitraten zijn de cijfers wat beter: bijna 6 op de 10 waterlopen haalt die norm, al is dat een achteruitgang in vergelijking met enkele jaren geleden.

GRAFIEK - Percentage waterlichamen dat voldoet aan de norm voor zuurstof, nitraat, fosfaat en stikstof:

"We kennen de problemen", erkent ook Smet. "We hebben zwaar geïnvesteerd in de zuivering van afvalwater vooral van gezinnen. En je merkt dat de industrie veel inspanningen heeft gedaan. Er is nog een grote sprong die we kunnen maken bij de landbouw."

En dan is er nog de historische vervuiling. "Er zijn nog heel wat waterlopen waar veel vervuiling in het sediment zit", zegt professor Bervoets. "Denk bijvoorbeeld aan metalen. Het gaat nog vele jaren duren voor die volledig weg zijn. De sedimenten zuiveren is ook een optie, maar dat is heel duur."

Daarnaast duiken er ook nieuwe problemen op. "35 jaar geleden stonken waterlopen echt. Er was nauwelijks biologisch leven in mogelijk en dat is heel sterk verbeterd", legt hij uit. "Nu duiken meer micropolluenten op: vervuilers die we niet kunnen ruiken of zien met het blote oog. Denk aan PFAS of aan bepaalde metalen. Vroeger was dat minder een aandachtspunt, omdat de algemene waterkwaliteit zo slecht was."

Het meeste laaghangende fruit is intussen dus geplukt. "Het is niet realistisch om op korte termijn overal de Europese normen te halen", zegt professor Bervoets. "Waterlopen die biologisch bijna-dood zijn, zijn er gelukkig nauwelijks meer. De waterzuivering heeft voor die enorme vooruitgang gezorgd. De restvervuiling aanpakken, gaat veel moeilijker zijn"