Russische schepen vanaf zondag geweerd in Belgische havens, al zijn er (heel wat) uitzonderingen

"Er zijn momenteel drie schepen die volledig de toegang wordt ontzegd tot ons land", zegt minister van Noordzee Vincent Van Quickenborne. "Eén schip heeft bulldozers aan boord, wat niet onder de uitzonderingslijst valt. Twee andere schepen delen hun lading niet mee, wat ook een reden is om hen de toegang te ontzeggen."

Het gaat om drie schepen die onderweg zijn naar de haven van Antwerpen en die volgende week zouden toekomen. Vanaf zondag om middernacht krijgen Russische schepen die onder de Europese sancties vallen geen toegang meer tot Europese havens. Het gaat over schepen die onder Russische vlag varen of die hun registratie in een ander land gewijzigd hebben na 24 februari.

Er blijven wel heel wat uitzonderingen. Zo zullen schepen met aardgas, aardolie, medische, landbouw- en voedingsproducten wel nog doorkunnen. Elk Russisch schip dat vóór het ingaan van de sancties is binnengekomen, mag ook nog de haven verlaten.

Voor de uitvoering van het toegangsverbod in ons land ligt een draaiboek klaar. "Ook in ons land willen we toezien op een strikte naleving van de sancties", aldus Van Quickenborne. "Met dit draaiboek geven we heel duidelijk aan de havens aan wat de instructies zijn, wat ze moeten doen, en wat de uitzonderingen op dit toegangsverbod."

Concreet gebeurt de controle door de Cel Maritieme Beveiliging (CMB) van het Maritiem Informatie Kruispunt (MIK) . Zij maken lijsten van de gesanctioneerde schepen en bezorgen die aan de havens, die vervolgens verantwoordelijk zijn voor de opvolging in samenwerking met de douane.

Het toegangsverbod gebeurt momenteel nog onrechtstreeks, door het niet verlenen van een loods of een aanmeerplaats aan het schip. Al zou daar tegen de zomer ook verandering in moeten komen, laat minister Van Quickenborne weten. Een nieuwe wet op maritieme beveiliging moet het dan mogelijk maken dat havens ook rechtstreeks een verbod kunnen opleggen.

Al sinds april is het MIK voor ons land bezig met de monitoring van Russische schepen. Aanvankelijk stonden daarbij 156 schepen onder verhoogd toezicht, vanaf zondag worden dat er zowat 4.000 wereldwijd.

Toch lijkt de impact voor ons land beperkt te zullen blijven. Jaarlijks meren er immers slechts een 250-tal Russische schepen aan in Belgische havens. Vorig jaar waren het er zelfs iets minder: 215.

Op dit moment zouden twaalf schepen op weg zijn naar België. Voor negen van de twaalf is er geen probleem. Zij vervoeren lijnzaad, meststoffen en LNG, wat onder de uitzonderingsregels valt. Drie schepen worden dus wel tegengehouden.

Van Quickenborne twijfelt er niet aan dat de sancties effect zullen hebben. "De impact van het toegangsverbod moet je bekijken op Europese schaal. Geen enkel Russisch schip kan nog een Europese haven aandoen tenzij het echt gaat om uitzonderingen. De Russische schepen verliezen een groot deel van hun markt."

"Voor schepen die een toegangsverbod krijgen, zullen er er wellicht andere wegen gezocht worden om die goederen toch op de markt te krijgen", aldus Van Quickenborne. "Dus voor onze economie zullen de maatregelen sowieso weinig verschil maken."

Ook bij de haven van Antwerpen denken ze dat de impact voor ons land beperkt zal zijn. "Wij voeren via Russische schepen voornamelijk staal in, maar andere staalproducerende landen hebben het stilvallen van het Russische staal al overgenomen", legt Sabine Rys van Port of Antwerp uit. "Daarnaast gaat het vooral om landbouwproducten, meststoffen en gist, en die zijn vrijgesteld van restricties."

Vorig jaar meerden in de haven van Antwerpen 51 Russische schepen aan. Samen waren die goed voor 108 aanlopen op terminals. "Maar dat is op een totaal van 14.000 aanlopen", zegt Rys. "Dus ook dat plaatst de impact van het toegangsverbod voor Russische schepen wel wat in perspectief."

De drie schepen die momenteel geweigerd worden, waren wel alle drie op weg naar de haven van Antwerpen. Wat daarmee moet gebeuren is volgens Rys nog niet helemaal duidelijk. Vermoedelijk zullen de producten overgeladen worden op andere schepen. "Maar momenteel zijn er geen bedrijven of sectoren die in de problemen komen door het toegangsverbod", aldus Rys.