Het akkoord van het Verenigd Koninkrijk en Rwanda om een aantal asielzoekers per vliegtuig over te brengen naar het land in Centraal-Afrika doet wenkbrauwen fronsen. Londen rekent vooral op het afschrikkingseffect, maar waarom stapt Kigali (opnieuw) in zo'n akkoord mee?
Na Israël stuurt nu ook Verenigd Koninkrijk asielzoekers naar Rwanda: 4 vragen bij "land van 1.000 heuvels"
Rik Arnoudt
Gepubliceerd:
1. Welk land is Rwanda vandaag?
Wie "Rwanda" hoort, denkt in de eerste plaats aan de genocide van 1994, aan mensen op de vlucht voor geweld en aan armoede. Dat beeld klopt vandaag niet meer, want het Centraal-Afrikaanse land lijkt een ware metamorfose te hebben ondergaan.
De Rwandese hoofdstad Kigali is getransformeerd tot een moderne metropool met zowat alle faciliteiten van een moderne hoofdstad, met goede en schone straten en moderne flat- en kantoorgebouwen.
De luchthaven van Kigali groeit uit tot een echte draaischijf voor vluchten van en naar heel Afrika en alsmaar meer toeristen vinden de weg naar dit "land van duizend heuvels", met dank aan de weelderige natuur en de zeldzame berggorilla's.
Ook de economie zit in de lift, hoewel president Paul Kagame het land met een ijzeren hand bestuurt.
2. Waar huisvest Rwanda al die vluchtelingen?
Het kleine Rwanda telt 13,5 miljoen inwoners. Cijfers van september vorig jaar geven aan dat er ruim 127.000 vluchtelingen en asielzoekers worden opgevangen. 90 procent van hen wordt in zes vluchtelingenkampen opgevangen.
Een van de bekendste is Mahama, vlak bij de grens met Tanzania. Daar worden zo'n 48.000 vluchtelingen opgevangen, vooral uit Burundi en Congo.
Waar zullen de asielzoekers worden gehuisvest die van het Verenigd Koninkrijk worden overgenomen? Dat is helemaal niet duidelijk. In 2017 raakte bekend dat Rwanda 4.000 Soedanese en Eritrese vluchtelingen van Israël had overgenomen, tegen betaling. Dat programma, dat nooit officieel is bevestigd, is inmiddels stopgezet. Naar verluidt hebben de meeste van die vluchtelingen nooit in Rwanda verbleven. Ook Denemarken heeft gelijkaardige plannen om asielzoekers naar Rwanda te sturen, maar dat is juridisch nog niet rond.
Het Rwandese regime wil zich incontournable maken als factor van stabiliteit
Afrika-expert Kris Berwouts (MO*)
"Dit past in een ruimer plaatje", legt Afrika-expert Kris Berwouts van MO* uit. "Het Rwandese regime wil zich incontournable maken als factor van stabiliteit. Dat doet het door deel te nemen aan allerlei vredesmissies in Afrika. Door het akkoord met de Britten toont Kigali dat het een constructieve rol kan spelen die door het Westen wordt geapprecieerd."
"Het genocidekrediet van Rwanda is zo goed als op en na zijn rol in de Congolese burgeroorlog kan het regime best wat extra krediet gebruiken", denkt Berwouts.
3. Hoe veilig is Rwanda voor vluchtelingen?
Sinds de vreselijke genocide van 1994 is Paul Kagame de onbetwiste sterke man van Rwanda. Bij die volkenmoord zijn 500.000 tot 1 miljoen mensen omgebracht, vooral Tutsi's en gematigde Hutu's. Daarop heeft het Rwandees Patriottisch Front (RPF) vanuit buurland Oeganda de macht gegrepen in Kigali.
Sindsdien wordt het land gedomineerd door de Tutsi-bevolking, hoewel de woorden "Tutsi" en "Hutu" vandaag taboe zijn in het land. "Alle Rwandezen zijn één", luidt het devies. Onder Kagame is het land meer en meer aansluiting beginnen te zoeken bij de Angelsaksische wereld en is het Engels de officiële taal geworden, naast het Kinyarwanda. Sinds 2009 maakt Rwanda zelfs deel uit van het Gemenebest van Naties, grosso modo het verbond van het Verenigd Koninkrijk en zijn voormalige koloniën en mandaatgebieden.
De internationale gemeenschap, en zeker de Angelsaksische gemeenschap, knijpt meestal een oogje dicht voor het alsmaar toenemend autoritaire bewind in Kigali, dat meedogenloos voor elke vorm van oppositie is. Net door dat autoritarisme heerst er ook politieke stabiliteit, wat als pluspunt geldt in een geopolitieke context. Rwanda is dus stabiel en veilig, op voorwaarde dat je als burger in de pas loopt.
4. Is uitbesteden van asielzoekers (ethisch) verantwoord?
De antwoorden op deze vraag lopen erg uiteen. Voor de Britse regering is het duidelijk een manier om te verhinderen dat al te veel migranten op een illegale manier naar het Verenigd Koninkrijk komen. De mogelijkheid dat je uiteindelijk in Centraal-Afrika belandt als afschrikkingsmiddel.
Het is een onverantwoord plan en toont aan hoe ver het Verenigd Koninkrijk is afgedreven van een menselijk asiel- en migratiebeleid
Wies De Graeve (Amnesty International)
Vluchtelingen- en mensenrechtenorganisaties vinden het maar niks. "Het is een onverantwoord plan en toont aan hoe ver het Verenigd Koninkrijk is afgedreven van een menselijk asiel- en migratiebeleid", zegt Wies De Graeve van Amnesty International aan VRT NWS.
"Wij geloven dat dit akkoord een internationale standaard wordt", zei de Britse premier Boris Johnson. Hij zegt dat hij illegale migratie wil bestrijden om legale migratie of asiel voor échte vluchtelingen uit bijvoorbeeld Oekraïne niet in het gedrang te brengen.
Eigenlijk komt het erop neer dat Rwanda een handeltje maakt van het opvangen van migranten
Ivan Ollevier in "De wereld vandaag"
"Je kan je de vraag stellen of het uitbesteden van asielverplichtingen zomaar kan", zegt collega Ivan Ollevier in "De wereld vandaag", op Radio 1. "Eigenlijk komt het erop neer dat Rwanda een handeltje maakt van het opvangen van migranten."
