De Finse regering gaat de procedure opstarten om toe te treden tot de militaire alliantie NAVO. Volgende week zou het Finse parlement kunnen stemmen over die aanvraag. Zweden heeft nog niet zo'n haast, maar de publieke opinie in beide landen met een sterk neutrale traditie is volledig gekeerd door de oorlog in Oekraïne.
Finland gaat procedure opstarten om lid te worden van de NAVO, Zweden zet deur op een kier
Jos De Greef
Gepubliceerd:
De top van de Zweedse en de Finse premiers Magdalena Andersson en Sanna Marin in Stockholm heeft de deur geopend voor het lidmaatschap van beide landen van de NAVO, het westerse bondgenootschap. Op een persconferentie hakte de Finse premier Sanna Marin de knoop door: volgende week zou het Finse parlement zich kunnen beraden over een aanvraag tot lidmaatschap. Een tijdsschema legde ze niet voor, maar ze denkt eerder in weken dan in maanden.
De Russische inval in Oekraïne heeft de veiligheidssituatie in Europa grondig gewijzigd
De Finse premier Sanna Marin
Een Finse aanvraag tot toetreding zou goedgekeurd kunnen worden op de NAVO-top in juni in Madrid. NAVO-topman Jens Stoltenberg, een Noor, had eerder gezegd dat een volledige toetreding nog dit jaar zou kunnen.
We kunnen geen veiligheidsgaranties krijgen van de NAVO zonder lid te zijn van de NAVO
De Finse premier Sanna Marin
De Zweedse premier Magdalena Andersson hield zich iets meer op de vlakte: "We moeten kijken wat het beste is voor de veiligheid van Zweden, maar dat moet diepgaand en snel gebeuren".
Finland en Zweden handhaven al decennialang een strikte neutraliteit en die was tot voor kort erg populair in die landen. Ze zijn wel lid geworden van de Europese Unie, maar nog niet van de NAVO.
Dat is de laatste maanden nu fors gekeerd: schommelde het percentage van voorstanders van de NAVO in Finland rond de 20 procent, dan is dat in de laatste peiling gestegen tot 68 procent met 12 procent tegen.
De ommezwaai is ook te merken in de grote partijen: de sociaaldemocratische partij van premier Sanna Marin stond altijd sceptisch tegen de NAVO, maar is nu gewonnen voor een toetreding.
Eenzelfde scenario is er in Zweden waar de sociaaldemocratische partij van premier Magdalena Andersson nu ook gekanteld is naar het westerse bondgenootschap. Beide landen werken al lang samen op vlak van defensie, maar de situatie en hoogdringendheid zijn toch verschillend. Finland heeft een landgrens van 1.300 kilometer met Rusland, Zweden grenst niet aan Rusland. (Lees verder onder de foto).
Russische invasie gooit neutraliteit in de lappenmand
De reden is dezelfde: de Russische invasie van Oekraïne en de steeds dreigender wordende taal vanuit Moskou. Helsinki en Stockholm zoeken veiligheid en die kunnen ze vinden in artikel 5 van het NAVO-verdrag dat militaire bijstand belooft aan lidstaten die worden aangevallen.
Rusland heeft overigens gewaarschuwd dat een lidmaatschap van de NAVO door beide landen "de veiligheid niet ten goede zal komen".
Voor de NAVO zou een Finse toetreding betekenen dat de grens tussen de alliantie en Rusland zowat verdubbeld wordt met nog eens 1.300 kilometer. Zweden heeft dan weer een strategisch centrale ligging in de Baltische Zee en een relatief groot en goed uitgerust leger. Noorwegen en Denemarken zijn stichtend lid van de NAVO. Een toetreding zou de positie van de NAVO in Noord-Europa en het noordpoolgebied fors versterken, maar legt tegelijk ook nieuwe taken en verantwoordelijkheden op.
Waarom die neutraliteit?
Het verschil tussen beide Scandinavische landen is dat de neutraliteit van Finland opgedrongen is door de Sovjet-Unie via een verdrag in 1944. Daarvoor was Finland een bondgenoot van Duitsland tegen de Sovjets, maar omdat Helsinki beloofde om geen buitenlandse troepen op het grondgebied toe te laten of allianties aan te gaan, bleef het gespaard van Sovjetbezetting of communistische onderdrukking. Finland heeft ongeveer 20.000 soldaten en een groot aantal veldartillerie.
In Zweden was de neutraliteit zelf gekozen als middel om buiten de Eerste en Tweede Wereldoorlog en Koude Oorlog te blijven, al was die neutraliteit niet absoluut. Anders dan Finland heeft Zweden geen landgrens met Rusland, maar in de Baltische Zee komt het ook nogal eens tot spanningen. Samen met reguliere en paramilitaire eenheden heeft Zweden 38.000 strijders klaar.
