Het is opnieuw zover: een man die negen jaar in de cel zat voor een verkrachting, wordt anderhalf jaar na zijn vrijlating verdacht van nieuwe zedenfeiten. Wat scheelt er met ons strafrechtsysteem? Is een langere opsluiting bij gebrek aan schuldinzicht het antwoord, of moeten we toch eindelijk meer inzetten op gepaste therapie?
Man verdacht van nieuwe feiten na 9 jaar cel voor verkrachting: is oplossing méér therapie of toch eeuwige opsluiting?
Helen Goedgebeur
Gepubliceerd:
Een man van 41 uit Hemiksem, in de provincie Antwerpen, werd deze week aangehouden op verdenking van aanranding van de eerbaarheid. De man zou een meisje van 17 van haar fiets hebben proberen te trekken.
Opvallend in deze zaak: de rechter veroordeelde de verdachte in november 2010 al tot een gevangenisstraf van negen jaar voor de verkrachting van een studente van 21 in Antwerpen en ook enkele andere feiten van (poging tot) aanranding. Hij kwam zo'n twee jaar geleden vrij.
En dat roept heel wat vragen op.
Zijn de celstraffen voor verkrachtingen te kort?
Recent nog maar zijn de strafmaten in het seksueel strafrecht aanzienlijk verzwaard. Zo riskeert een verkrachter voortaan zes maanden tot tien jaar cel. De definitie van verkrachting is ook ruimer geformuleerd en er wordt met veel meer verzwarende factoren rekening gehouden.
Maar dat lost het probleem niet volledig op, klinkt het. "Er is een tendens om altijd maar zwaarder te straffen," zegt experte strafrecht aan de KU Leuven Sofie Royer. "Maar daarmee verleggen we het probleem of maken we het groter. Onze gevangenissen zijn nu al overbevolkt. De problemen van wie er lang zit, worden niet opgelost, maar worden enkel groter. Volgens mij moet er kort op de bal gespeeld worden en na een veroordeling meteen begeleiding volgen in de gevangenis. Daar zetten we nu te weinig op in."
Krijgen gedetineerden therapie in de gevangenis?
In theorie bestaat er een individueel detentieplan waarin uiteengezet wordt hoe het verblijf van een gedetineerde in de gevangenis eruit ziet en dus ook welk psychologisch behandelingsprogramma die zal volgen. "Maar in de praktijk zijn daar te weinig middelen voor", benadrukt Royer. "De diensten zijn onderbemand en dus is het moeilijk om alle gedetineerden op te volgen en de nodige begeleiding te geven."
Sommige daders doen aan schijnbegeleiding
Walter Damen, Strafpleiter
Maar er zijn ook daders die helemaal niet begeleid wensen te worden. Daarvoor waarschuwt strafpleiter Walter Damen, die destijds het slachtoffer in deze zaak bijstond. "En dus moet je ook hier bijzonder voorzichtig zijn: men kan als dader doen aan schijnbegeleiding en doen alsof men begeleid wil worden. Maar dit levert geen enkel resultaat op."
Wordt iemand die zijn straf uitzit, nog begeleid?
Nee. Een gedetineerde die zijn gevangenisstraf volledig uitzit, krijgt geen enkele voorwaarde meer opgelegd. Hij of zij is volledig vrij in onze samenleving om te doen en laten wat hij of zij wil.
Hoe kan je ervoor zorgen dat iemand die de gevangenis verlaat, toch nog behandeld wordt?
Sinds 2012 bestaat het systeem van de terbeschikkingstelling. Dat houdt in dat na de uitvoering van de hoofdstraf, de veroordeelde toch nog onder het toezicht van de strafuitvoeringsrechtbank valt, en dat voor een periode van vijf tot vijftien jaar. Ofwel blijf je dan langer in de gevangenis, ofwel kom je vrij onder toezicht en kan je verplicht worden om een behandeling of therapie te volgen.
"Soms is dat verplicht", zegt Royer. "Dat is bijvoorbeeld zo wanneer iemand veroordeeld wordt voor verkrachting met de dood tot gevolg." In andere gevallen is het facultatief. "Dat systeem kan in de toekomst nog uitgebreid worden, maar de recente hervormingen van het strafrecht hebben aan die regeling niets veranderd."
Er zijn mensen die vrijkomen zonder voorwaarden, zonder dat de seksuele problematiek is aangepakt en met nog een drugsproblematiek erbij
Sofie Royer, Experte strafrecht KU Leuven
Maar als een dader in de tijd in de gevangenis geen begeleiding kreeg, is zo'n terbeschikkingstelling ook niet zaligmakend. "Stel je voor dat iemand vijf jaar cel krijgt en vijf jaar terbeschikkingstelling. Als die persoon niet aan extra voorwaarden wil voldoen om vervroegd vrij te komen, zit die tien jaar vast. Nadien komt die persoon vrij zonder voorwaarden. Dan is de seksuele problematiek niet aangepakt en misschien zijn er nog problemen bijgekomen zoals een drugsverslaving."
Is de kans op recidive ooit uit te sluiten?
Uiteraard niet. "Het is een illusie dat justitie ervoor kan zorgen dat geen enkele veroordeelde ooit nog nieuwe feiten pleegt als die vrijkomt", aldus Royer. "Dan moeten we iedereen voor altijd opsluiten, en die keuze maken we gelukkig als maatschappij niet. Maar we kunnen het wel veel beter doen, dan hoe we het vandaag aanpakken."
Daarom stelt Damen voor dat een dader van zedenfeiten die z'n straf heeft uitgezeten, maar elke behandeling weigert en geen schuldinzicht toont, geïnterneerd moet kunnen worden. "De strafuitvoeringsrechtbank moet de bevoegdheid hebben om een college van psychiaters aan te duiden. Als zij merken dat het risico op herval heel groot is, moet de rechtbank kunnen opleggen dat die persoon toch nog opgesloten wordt, ook al zit zijn of haar straf erop. Zo vermijden we dat iemand zonder begeleiding op straat komt."
Regionaal nieuws uit Antwerpen
Gepubliceerd:
