Het tweede bezoek van Joe Biden aan Brussel als president was kort maar intens. In vier vergaderingen op hoog niveau kreeg hij grotendeels wat hij voor ogen had: een eensgezinde opstelling van de NAVO tegenover de oorlog in Oekraïne en een energiedeal met Europa die zowel geopolitiek als economisch voordelig is voor de Verenigde Staten. Bovendien heeft Biden zichzelf duidelijk geprofileerd als leider en bezieler van de Westerse reactie tegen de Russische president Vladimir Poetin.
Was het bezoek van Joe Biden aan Brussel een succes? Hiermee kan hij uitpakken op het thuisfront
Bert De Vroey
Gepubliceerd:
Formeel was het NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg die de uitzonderlijke topbijeenkomst van de alliantie had samengeroepen. Maar tijdens zijn persconferentie na afloop van de top bevestigde de Amerikaanse president Biden tot twee maal toe wat we al konden vermoeden: dat hij degene was die om de top had gevraagd. Daarmee claimde hij ondubbelzinnig het initiatief en het leiderschap. Als het Westen krachtdadig gereageerd had op Poetins oorlog in Oekraïne, dan was dat aan Biden te danken.
Die claim is niet eens onterecht. Maar de reis zelf, de topbijeenkomsten, de groepsfoto's en de persconferenties waarin Biden onvermijdelijk in het middelpunt van de belangstelling stond, hebben die claim kracht bij gezet. Had de president dezelfde batterij aan maatregelen georganiseerd, louter van achter zijn resolute desk in het Witte Huis, dan was dat leiderschap veel minder zichtbaar geweest.
De NAVO houdt een vaste koers aan
De NAVO verdubbelt op korte termijn het aantal gevechtsgroepen (telkens ca. 1.200-1.500 manschappen) op de oostelijke flank van vier naar acht. Dat betekent dat er ook in Hongarije, Slovakije, Roemenië en Bulgarije zo'n gevechtsgroep komt - samen zo'n 5.000 à 6.000 manschappen extra, op roterende basis.
Op lange termijn wil de NAVO nog méér en forser aanwezig zijn in de oostelijke lidstaten. Stoltenberg heeft het over een reset van de afschrikkings- en verdedigingsstrategie. Het is nu aan de militaire commandanten om daarvoor plannen uit te werken. Het valt te verwachten dat er nog veel méér troepen en middelen zullen worden ontplooid in het oosten. Dat doet denken aan de tijd van de Koude Oorlog, toen er tot 70.000 Amerikaanse soldaten permanent in Duitsland waren gelegerd.
Die aankondiging alleen al, bekrachtigd op de NAVO-top, is een sterk signaal. Maar belangrijker nog is dat de alliantie haar eensgezindheid heeft kunnen bewaren, tenminste officieel en naar buiten uit. We zullen later wellicht nog meer te weten komen over de interne discussies die rond de NAVO-tafel zijn gevoerd (bv. met Polen of de Baltische staten, die aandringen op een forsere opstelling van de NAVO), maar die wegen nog niet dermate zwaar dat ze publiek worden gevoerd. "NATO has never, never been more united than it is today", zei Joe Biden in Brussel. Als Poetin er op gokte dat hij het Westerse kamp snel uit elkaar kon spelen, dan komt hij van een koude kermis thuis.
Europa gaat meer aan defensie besteden
Een volgende kleine trofee die Biden mee naar huis kan nemen, is de belofte van heel wat Europese NAVO-landen om hun defensiebudget snel en fors op te krikken in de richting van de principiële norm van 2 procent van het BBP. Toegegeven, die belofte is al eerder gedaan, maar het momentum om die woorden in daden om te zetten, was nooit eerder zo gunstig.
De Verenigde Staten dringen al lang aan op een eerlijker burden sharing. Ze zijn het beu dat vooral de Amerikanen geld vrijmaken voor de militaire verdediging van Europa. Donald Trump liet dat het duidelijkst blijken - openlijk misnoegd en op het brutale af. Maar zijn voorganger Barack Obama had al dezelfde grieven op tafel gelegd - diplomatischer en meer achter de schermen. Biden krijgt nu eindelijk gehoor, met de onverwachte hulp van president Poetin.
Meer gas uit Amerika en minder uit Rusland
Bij de Europese Unie wist president Biden twee vliegen in één klap te slaan door een deal te sluiten over de verkoop van Amerikaans LNG-gas. Biden belooft dat de VS dit jaar nog 15 miljard kubieke meter LNG extra zullen kunnen leveren aan Europa, waardoor het zo'n 10 procent minder Russisch gas zou moeten invoeren. Op termijn (tegen 2030) zou de VS jaarlijks voor 50 miljard kubieke meter kunnen instaan.
Hoewel er nog vragen zijn over de haalbaarheid, afdwingbaarheid en mogelijke prijseffecten van die deal, kan Biden het in de VS verkopen als een dubbele zege.
Niet alleen bevrijdt Europa zich weer wat meer van de Russische gaskraan (zij het beperkt), bovendien levert dat de Amerikaanse schaliegasproducenten een extra afzetmarkt op en dus wellicht een betere prijs. Dat is twee keer scoren: geopolitiek én economisch.
Hoelang duurt het succes?
De vraag is nu hoelang Joe Biden zal kunnen genieten van dit succesvolle moment. Elke stap in de escalatie van de oorlog in Oekraïne kan de debatten binnen de NAVO weer op scherp stellen. Mogelijk heeft de alliantie achter de schermen al principiële krachtlijnen vastgelegd voor een gepaste reactie op het gebruik van chemische wapens of andere brutalere vormen van oorlogsvoering. Militair gesproken is het ook logisch en begrijpelijk dat zoiets niet van tevoren wordt bekendgemaakt.
Toch kan het net zo goed dat de discussie door zo'n aanval weer helemaal van tevoren zal beginnen. "De aard van ons antwoord zou afhankelijk zijn van de aard van het gebruik van die wapens", zei Biden tijdens de persconferentie. Dat suggereert dat er nog veel ruimte is voor interpretatie en evaluatie.
Ook over de toegevingen die Oekraïne mogelijk zal (moeten) doen aan Rusland om tot een staakt-het-vuren en een vredesakkoord te komen, kan er in het Westerse kamp best nog wat discussie ontstaan. Het is zeker niet denkbeeldig dat de Oekraïense regering op een bepaald moment toch grondgebied in het zuiden en/of oosten zal moeten afstaan.
"Die beslissing komt helemaal aan Oekraïne toe", zei Biden gisteren, klip en klaar. En dat lijkt logisch en redelijk. Toch zullen sommige lidstaten niet zomaar aanvaarden dat Poetin gedeeltelijk zijn slag kan thuis halen - enkel en alleen door het gebruik van bruut geweld. Want vandaag is het Oekraïne, wat zal het morgen zijn ? - denken de Balten en de Polen.
Het is een sterk staaltje van diplomatie en leiderschap dat de VS alle bondgenoten op één lijn kan houden in deze oorlogstijd. Het zal ook staatsmanschap en leiderschap vergen om de rangen te blijven sluiten als het moment van vrede komt.
