Hoeveel aanrekenen voor noodhuisvesting? Gemeenten vragen duidelijkheid, maar federale regering kaatst bal terug

In Oostende worden al een 40-tal Oekraïense vluchtelingen opgevangen, vooral vrouwen met kinderen. Dat gebeurt in een aantal collectieve voorzieningen, maar de stad kijkt uit naar andere oplossingen op de iets langere termijn. Alle vluchtelingen hebben recht op een leefloon, maar of ze ook voor hun huisvesting zullen moeten betalen, is nog niet uitgemaakt. 

"Wij wachten op een beslissing van de hogere overheden", zegt schepen van Welzijn, Zorg en Onderwijs Natacha Waldmann (Groen). "De bovenlokale overheden moeten hun beslissingen op elkaar afstemmen. Wij zijn geen kind van gescheiden ouders. Het is niet vijf voor twaalf, maar we zitten midden in een crisis." Waldmann vindt het geen goede zaak dat elk lokaal bestuur zelf zou beslissen hoe het aan de slag gaat met het innen van een billijke vergoeding voor huisvesting. 

In Merelbeke en Zwijndrecht wachten ze een beslissing van hogerhand niet af. In Zwijndrecht zullen vluchtelingen bij een gastgezin een leefloon krijgen, maar daarvan zal een bedrag voor het gastgezin worden afgehouden (250 euro voor een volwassene, 50 euro voor een kind). "Dat is een voorlopige regeling", benadrukt schepen voor Mondiaal Beleid Veerle Beernaert (Groen). "Als er een algemeen kader komt, kan dat veranderen."

In Merelbeke ben je als Oekraïense vluchteling mogelijk goedkoper af. Hier zullen vluchtelingen die in een collectieve opvang terechtkomen geen leefloon, maar een wekelijks zakgeld ontvangen. Wie naar een gastgezin doorstroomt, zal volgens schepen van Sociale Zaken Daisy Poriau (Open VLD) wel een leefloon krijgen, maar een deel zal worden afgehouden voor het gastgezin (200 euro voor een alleenstaande, en per persoon komt daar nog eens 50 euro bij).

"Ik weet dat men in Vlaanderen en federaal ook bezig is, maar wij zitten vandaag wel al met vluchtelingen", zegt Huguette Roosendans, hoofd maatschappelijk werk van de gemeente Merelbeke. "Dan ben je verplicht om een kader te creëren. Je wordt een beetje ingehaald door de realiteit. Ik zeg niet dat de politiek niets doet, zij worden ook overspoeld. (...) Komen er andere instructies, dan schikken wij ons daar naar en zullen wij ons aanpassen." 

Gisteren stelde burgemeester Tim Vandeput (Open VLD) van Hoeilaart voor om met een bed-bad-brood-regeling te werken. "Als wij mensen gratis onderdak geven, krijgen ze van ons nog zakgeld", zegt schepen van Welzijn en Sociale Zaken Annelies Vanderlinden (Open VLD). "Gaan die mensen zelf de private huurmarkt op, ja dan moeten ze natuurlijk wel een leefloon krijgen indien dat nodig is." Ze voegt er nog aan toe dat het hier gaat om een voorstel.

In Geel worden nu al een 13-tal Oekraïense vluchtelingen opgevangen in een privé-initiatief. Burgemeester Vera Celis (N-VA) maakt zich wel zorgen dat er nog meer vluchtelingen zullen komen. "De druk op ons sociaal huis zou dan enorm toenemen. En onze OCMW’s staan nu al sterk onder druk, onder meer door de energiecrisis. Dit komt daar nog eens bovenop", zegt ze. "Daarnaast zouden die mensen met een leefloon ook op de reguliere woonmarkt terechtkomen en die staat al onder druk." Ook Celis is voorstander van een bed-bad-brood-systeem mét een "financiële tegemoetkoming", maar ze wacht op een beslissing van de overheden.

In Kinrooi worden een 25-tal Oekraïners opgevangen in het oud-gemeentehuis. Als zij een statuut van tijdelijk ontheemden hebben, hoort daar een equivalent leefloon bij, zegt burgemeester Jo Brouns (CD&V). 

"Hoe die maatschappelijke dienstverlening in rekening gebracht zal worden, daar zullen dus individuele keuzes in gemaakt moeten worden, afhankelijk van de specifieke situaties van mensen", zegt Brouns. "In elk geval: hoe meer we die mensen ontzorgen, hoe meer er van dat leefloon af zal gaan."

"Ik ben vragende partij dat onze overheden ons een kader aanbieden, desnoods met vorken van bedragen die we kunnen aanrekenen, zodat je geen te grote verschillen krijgt tussen steden en gemeenten", zegt de Leuvense burgemeester Mohamed Ridouani (Vooruit) in "De wereld vandaag". "Idealiter komt zoiets van de hogere overheid en eigenlijk zouden we daar niet te lang moeten mee bezig zijn."

Minister van Sociale Integratie en Armoedebestrijding Karine Lalieux (PS) kaatst de bal terug en wijst op de wet die stelt dat OCMW's onafhankelijk zijn. "Het is niet aan de federale regering om voor te schrijven welke steun of hoeveel steun iemand krijgt", aldus Lalieux op een persconferentie vanmiddag.

De minister zegt dat een vluchteling - ook een Oekraïense vluchteling - pas steun krijgt na een sociaal onderzoek van het OCMW van de gemeente waar hij of zij is ingeschreven. Die steun is afgestemd op de specifieke noden van de persoon die steun vraagt. "Dat kan financieel zijn, maar ook materieel", zegt Lalieux. Versta: van de federale overheid  moet er geen regelgevend kader worden verwacht. 

Wat de minister wel toezegt, is dat ze elk dossier van een equivalent leefloon voor 135 procent wil compenseren: voor de uitbetaling van de steun, maar ook voor de extra kosten die OCMW's maken (voor vertalers, extra maatschappelijk assistenten of psychologische hulpverlening bijvoorbeeld).

Vlaanderen wil wel meer uniformiteit. Bij het kabinet van Vlaams minister van Wonen Matthias Diependaele (N-VA) horen we dat er bedragen voor de billijke vergoedingen zullen worden vastgesteld, afhankelijk van het type accommodatie waar een vluchteling wordt ondergebracht. Die vergoedingen zouden dan van het leefloon worden afgetrokken.